Ф.7.11-1 2

 

 

 

М.О.ӘУЕЗОВ атындағы ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН  МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

 

 

Филология институты

 

 

Қазақ әдебиет кафедрасы

 

 

 

"Бекітемін"

Филология институтының директоры ф.ғ.д., проф.Тілеубердиев Б.М.

 

                                                                                                                                      ________________________

 

                                                                                                                                      "_____"_____________" 2008 ж.

 

 

КУРС БАҒДАРЛАМАСЫ

(силлабус)

 

 

 

Пән аты:                                           "Қазақ халық ауыз әдебиеті "

Мамандығы:                    050205 Филология Қазақ тілі

Оқу түрі:                                           күндізгі

Курсы:                                              I 

Семестр:                                           1

Кредит саны:                   2

Дәріс:                                15 сағ.

Практикалық дәріс:        15 сағ.

СӨЖОБ:                                           30 (15 ауд.х15 ауд. тыс)

СӨЖ:                                                 30 сағ.

Ағымды бақылау:                          рейтинг

Қорытынды бақылау:    емтихан

 

 

 

 

 

Шымкент – 2008 ж.

 

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің оқу әдістемелік бірлестігі қолданысқа ұсынған “Қазақ халық ауыз әдебиеті” пәні бойынша типтік бағдарлама негізінде проф.Саттаров Қыдырәлі тарапынан түзілген.

 

 

 

 

Жұмыс бағдарламасы кафедра мәжілісінде талқыланып, бекітілген.

Хаттама №  1 .  “27” тамыз  2008 ж.

 

Кафедра меңгерушісі:                      ф.ғ.к., доцент Т.Қалдыбаев

 

 

 

 

 

 

Институт әдістемелік комиссиясы бекіткен.

Филология институты. 28.08.2008. Хаттама№ 1.

 

Төраға:                                                                                                С.Тұрмаханова

 

Институт администраторы:                                                                           Б.М.Усупова

 

 

 

 

 

 


               1. Лектор: ф.ғ.д., профессор Саттаров Қ. 87026473960

               2. Сабақ өту мерзiмi; 01.09.08 ж. – 06.01.09 ж.

3.     Курстың оқып меңгеру және оның өзектiлiгi.

Қазақтың халыз ауыз әдебиетi курсын меңгеру үшiн әдебиет пәнi бойынша алғашқы ауыз әдебиетi үлгiлерi мен нұсқаларын оқып, есте сақтау дағдысы болу керек.

 

                3.1. Курсты оқытудың өзектілігі мен міндеті мiндетi.

Қазақ тiлi мен әдебиетi мамандығын болашақта терең де жан-жақты меңгеру мәселесi күннен-күнге талап күшейiп келедi. Әр бiр азаматтың таңдап алған қазақ тiлi мен әдебиетi мамандығын меңгеруде теориялы және практикалық бiлiмiн тереңдете түсу қажет. Қазақ фольклоры бүкiл әдебиет мәселесiн меңгеру үшiн негiзгi тiрек болып табылады.

Оқу-әдiстемелiк бағдарламаны амалға асыру үшiн мына мәселелерге назар аударылсын:

а)қазақ халық ауыз әдебиетiн меңгерiп, үйрену үшiн ауыз әдебиетi үлгiлерiнiң нұсқаларымен оқып сюжетiн меңгеру;

ә)баспада жарияланған оқулық, хрестоматиялық, көмекшi-құралдарды оқып, үйрену;

б) Қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерiн жинау, зерттеу әдiстерiн меңгеру талап етiледi.

Қазақ халық ауыз әдебиетiнiң жанрлық құрылысы мен оның ерекшелiктерiн, мәтiннiң сюжет желiсiн меңгерудi мiндеттейдi, мәтiндi сюжет және композициялық құрылысына қарай талдау; мотив пен сюжет текстерiн қорытындылап шығарма жазуға дайындау.

 

3.2. Курстың мазмұны

Қазақ тiлi мен әдебиетi мамандығына қазақ ауыз әдебиетi пәнi ең алғаш пән ретiнде бiр семестр бойынша лекциялық, практикалық-семинар сабағы жүргiзiледi. Студент толық мәтiн нұсқаларын, версияларын оқып, сюжет желiсiн салыстыра баяндап, реферат, курс жұмыстарын жазуға дағдыланады.

Фольклорлық жанрлардың тақырыбына тиiстi мәтiндерiн оқып, талдау жасауға жаттығады; студент конспект арқылы теориялық ой-түйiндерiн жасап, композициясын өзбетiнше салыстырып пiкiр айтуға үйренедi; теориялық әдебиеттер тiзiмiне оқытушы-профессорлардың еңбектерiн де тiзiмге енгiзiп пайдалануға болады.

 

4.  Курстың болашағы пререквизитi: (курсты оқып үйрету үшiн

    студент ненi бiлу керек)

- университетте оқытушы-профессорлар студенттердi академиялық оқуға қызықтырады;

- фольклортану мамандығы бойынша жаңалық бағыт, бағдарды толық бiлiп отыруы қажет;

- студент ауыз әдебиетi жанрларын тыңдап теориялық ой-түйiндер жасап, сюжетi мен композициясын салыстырып, теориялық пiкiрiн тереңдете үйренедi;

- ауыз әдебиетiн алғаш жинаудың түрлi әдiс-тәсiлдерiн меңгерiп жинаумен шұғылданады;

- ел аузынан жазып алынған қолжазбаларды баспаға дайындау мәселесiмен танысып, әр бiр жанрға деректеме жазуға дағдыланады;

-баспада жарияланған ауыз әдебиетi нұсқаларын салыстырып, типологиялық негiзде зерттеуге терең үйренуге назар аудара бастайды.

 

 

5. Курстың постреквезитi (Курсты студент толық бiтiргеннен кейiн қызығушылығын ғылыми жұмыспен қанағаттандыруға болады).

Студент қазақ халық ауыз әдебиетi курсын бiтiргеннен кейiн ғылыми жұмыс iстеп, өз таңдауы бойынша тақырып алып, оқытушымен үздiксiз байланыста болады.

 

 

6.Оқу жұмысы бағдарламасынан көшiрме

Семестр

Кредит саны

Сабақ түрi уақыт бюджетiнiң бөлiнуi

Бақылау түрі

 

Лекция

Семинар, практ.

Лаборат. жұмыс

СӨЖОБ

СӨЖ

Барлығы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I

2

15

15

 

15х15

30

90

емтихан

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7.Дәрiс сабақтарының К.Т.Ж. (күнтiзбелiк-тықырыптық жоспары)

 

7.1. Дәрiс сабақтарының саны - 15.

ФИ-08-1к1-2, ФИ-08-5к.

¹

Мерзiмi

 

Модуль саны мен лекция тақырыбы

Дәрiстi өткiзу түрi

Студенттiң қабiлетiн дамыту әдiстерi

 

Студент ненi меңгеруі тиіс

 

 

1 – Модуль.

 

 

 

1

04.09.08

Кіріспе лекция. Қазақ халқының ауыз әдебиеті көркемөнердің салаларымен, тарихымеи, этнографиямен, философиямен, психологиямен, педагогикамен және т.б. ғылымдар салаларымен тығыз байланысы.

Кiрiспе

Лекция

Оқулық, хрестоматия

Кіріспе лекция. Қазақ халқының ауыз әдебиеті көркемөнердің салаларымен, тарихымеи, этнографиямен, философиямен, психологиямен, педагогикамен және т.б. ғылымдар салаларымен тығыз байланысын білу.

2

11.09.08

Фольклор және фольклортану ғылымы туралы түсінік

Фольклортану (фольююристика) халықтың ауызша сөз өнерін зерттейтін классикалық ғылым саласы. Фольклортану ғылымының басты обьектісі мен негізгі міндеті халық шығармашылығын зерттеу екендігі. Фольклордың қалыптасу, даму тарихы жөніндегі ой-пікірлер. Халық өнерінің түрлері және олардың ішінде фольклордың алатын орны. Фолъклортанудың әдебиеттану, тіл, этнография, тарих, археология, философия, мәдениеттану, психология т.б. ғылым салаларымен байланысы.

Фольклордың көп қырлы бітімі мен синкреттілігі. Халықтық сипаты. Ауыз әдебиетінің табиғаты мен қоғамдық маңызын танудағы атақты ғалымдар мен ойшылдар пікірі.

 

Зерт. лекциясы

Ш.Уалиханов

 5-том.

Той жыры, Боздағым кiтап.

Наурыз туралы иллюстрация

Фольклортану (фольююристика) халықтың ауызша сөз өнерін зерттейтін классикалық ғылым саласы. Фольклортану ғылымының басты обьектісі мен негізгі міндеті халық шығармашылығын зерттеу екендігі. Фольклордың қалыптасу, даму тарихы жөніндегі ой-пікірлерді білу. Халық өнерінің түрлері және олардың ішінде фольклордың алатын орнын білу. Фолъклортанудың әдебиеттану, тіл, этнография, тарих, археология, философия, мәдениеттану, психология т.б. ғылым салаларымен байланысын білу.

Фольклордың көп қырлы бітімі мен синкреттілігін білу. Халықтық сипатын білу. Ауыз әдебиетінің табиғаты мен қоғамдық маңызын танудағы атақты ғалымдар мен ойшылдар пікірлерді білу.

 

3

18.09.08

Фольклордың тегі меп жанрына қарай жіктелуі, тарихи зерттеу  принциптері

Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсері.

 

Шолу лекциясы

Иллюстрация

Ақылдың көзi жинақ

Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсерін білу. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдарын білу. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сө Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсері. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдары. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлері. Сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлерін білу.

 

4

25.09.08

Қазақ фольклорының қалыптасу, даму

кезеңдері

Рулық қоғамындағы фольклор. Рулық қоғамдағы фольклордың тууы мен қалыптасуы.

Феодализм дәуіріндегі фольклор.

Қазіргі дәуір фольклоры.

Зерт. лекция.

Қазақтың халық жұмбақтары.

Ертегiлер жинағы

Қазақ фольклорының қалыптасу, даму кезеңдері. Рулық қоғамындағы фольклор. Рулық қоғамдағы фольклордың тууы мен қалыптасуы. Еңбек-кәсіптің ролі. Жаратылыс туралы ұғымдар мен тұрмыс-тіршілік тәжірибесінің орнығуы. Үй іші, ру, тайпа арасыңдағы қатынастар Анаеркі /матриархат/ мен атаеркі /патриархат/. Ескі наным-сенімдер мен түсініктер: анимизм, онтропоморфизм, тотемизм, фетилизм, магия. Олардың фольклорға әсері. Мифтік сана мен мифтер /тотемистік, дуалистік, этнологиялық мифтер. Шаманизм. Бақсылар қызметі. Қазақ, фольклорының көне жанрлары мифтер, аңшылық, төрт түлік туралы әңгімелер мен жанрлар, маусымдық салт өлеңдері, бақсы сарыны, арбау, бәдік, алғыс, қарғыс, түрлі рәсімге байланысты өлеңдер, ертегілер, көне эпостар.

Феодализм дәуіріндегі фольклор мен

қазіргі дәуір фольклорды білу.

5

02.10.08

Тұрмыс-салт жырлары

Халық өлеңдерінің зерттелу тарихы мен классификациясы. Ш.Ш.Уәлиханов, В.В.Радловтың халық өлеңдерін жіктеуі. Тұрмыс-салт жырларын қазіріі зерттеудің жайы мен классификациялаудың проблемалары. Жанрдың жалпы сипаттамасы мен анықтамасы.

 

Зерт. лекция.

Қазығұрт кiтабын көрсету.

Көп томдық жинақ

Тұрмыс-салт жырлары

Халық өлеңдерінің зерттелу тарихы мен классификациясы. Ш.Ш.Уәлиханов, В.В.Радловтың халық өлеңдерін жіктеуі. Тұрмыс-салт жырларын қазіріі зерттеудің жайы мен классификациялаудың проблемалары. Жанрдың жалпы сипаттамасы мен анықтамасы. Тұрмыс-салт жырларының отбасы, шаруашылық, еңбек процестеріндегі түрлі салт, ырым, әдеп-ғұрып, наным-сенімдермен байланысы. Олардың салтқа тікелей және жанамалы түрде қатысты болуы. Тұрмыс-салт жырларының ұжымдық және синкреттілік сипатының басымдығы. Фольклордың ең көне үлгілері екендігі.

Еңбек-кәсіппен байланысты туған өлең-жырлардың жанрлық түрлері. Төрт түлік жырларын білу. Көшпелі шаруашылықтың бейнеленуі, төрт түлік мал жайындағы ескі наным-сенімдер.

Аңшылық жырлары.

Наным-сенімдерге /діни ұғымдар/ байланысты өлеңдер.

Отбасы салтына байланысты өлең түрлерін білу.

 

6

 

Лирикалық өлеңдер

Халық лирикасының жанрлық ерекшелікгері. Классификациялау мәселесі. Тұрмыс-салт жырларымен ұқсастығы және айырмашылығы. Лирикалық өлеңдердің алуан тақырыпты болуы. Қара өлең, ән өлең, тарихи өлеңдер. Идеялық-көркемдік ерекшеліктері. Бейнелеу жүйесі. Композициясы. Поэтикалық тәсілдері мен құралдары. Тарихи өлендердің тарихи жырлардан өзгешелігі. Лирикалық өлеңдердегі қазақ халқының эстетикалық дүниетанымы.

 

 

 

Лирикалық өлеңдер

Халық лирикасының жанрлық ерекшелікгері. Классификациялау мәселесі. Тұрмыс-салт жырларымен ұқсастығы және айырмашылығы. Лирикалық өлеңдердің алуан тақырыпты болуы. Қара өлең, ән өлең, тарихи өлеңдер. Идеялық-көркемдік ерекшеліктері. Бейнелеу жүйесі. Композициясы. Поэтикалық тәсілдері мен құралдары. Тарихи өлендердің тарихи жырлардан өзгешелігі. Лирикалық өлеңдердегі қазақ халқының эстетикалық дүниетанымын білу.

 

7

 

Мақалдар мен мәтелдер

Мақал-мәтелдердің жанрлық белгілері. Классификациялаудың принциптері. Тақырыптық, логикалық-семантикалық жіктеулер туралы түсінік. Мақал-мәтелдердің ауызекі сөйлеу тілімен байланысы. Құрылысының тұрақты болу себептері. Мақал-мәтелдер тақырыбының халық өмірінің барлық саласын қамтитыны. Мақал-мәтелдердің тура және ауыспалы, жалпы және жалқы мағыналары. Құрылыс, ұйқас, ырғақ ерекшеліктері, троптың атқаратын қызметі. Мәтелдің мақалдан айырмашылығы. Қанатты сөздердің, афоризмдердің, фразеологиялық тіркестердің мақал-мәтелдермен арақатысы.

 

 

 

Мақалдар мен мәтелдер

Мақал-мәтелдердің жанрлық белгілері. Классификациялаудың принциптері. Тақырыптық, логикалық-семантикалық жіктеулер туралы түсінік. Мақал-мәтелдердің ауызекі сөйлеу тілімен байланысы. Құрылысының тұрақты болу себептері. Мақал-мәтелдер тақырыбының халық өмірінің барлық саласын қамтитыны. Мақал-мәтелдердің тура және ауыспалы, жалпы және жалқы мағыналары. Құрылыс, ұйқас, ырғақ ерекшеліктері, троптың атқаратын қызметі. Мәтелдің мақалдан айырмашылығы. Қанатты сөздердің, афоризмдердің, фразеологиялық тіркестердің мақал-мәтелдермен арақатысын білу.

 

 

 

 

 

 

 

8

16.10.08

Жұмбақтар

Қазақ жұмбақтарының жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық белгілері. Жұмбақтардың жасалу жолдары мен тәсілдері. Тиым салу /табу/ және оның жұмбақтардың қалыптасуындағы ролі. Жұмбақтардың тақырыбы, ондағы қазақ тұрмысының көрінісі. Ересектер мен балалар щығармашылығында қатар жүруі. Ертегілермен, айтыстармен және мақал-мәтелдермен байланысы. Жұмбақтардың айтылу формасы мен көркемдік тәсілдері.

 

Зерт. лекция.

Монографиялық еңбек.

Ер Тарғын эпосын табу.

Қамбар батыр жыры

Жұмбақтар

Қазақ жұмбақтарының жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық белгілері. Жұмбақтардың жасалу жолдары мен тәсілдері. Тиым салу /табу/ және оның жұмбақтардың қалыптасуындағы ролі. Жұмбақтардың тақырыбы, ондағы қазақ тұрмысының көрінісі. Ересектер мен балалар щығармашылығында қатар жүруі. Ертегілермен, айтыстармен және мақал-мәтелдермен байланысы. Жұмбақтардың айтылу формасы мен көркемдік тәсілдерін білу.

 

9

23.10.08

 

 

 

 

03.11.08

Шешендік сөздер

Қызметі мен қоғамдық мәні. Жанрлық өзгешеліктері. Шешендік сөздердің жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық түрлері: шешендік арнау, шешендік толғау, шешендік дау. Шешендік сөздердің көркемдік сипаты, ырғақты қара сөз бен өлең формасының аралас келуі. Түсінік сөздердің атқаратын қызметі. Шешендік сөздердің аңыздармен, мақал-мәтелдермен байланысы. Майқы би, Қазыбек би, Эйтеке би, Сырым т.б. туралы шешендік сөздер мен аңыздардың тұтастығы. Халық қазынасына айналған шешендік сөздердің авторын анықтау принциптері. Эстетикалық, тәрбиелік маңызы.

 

Шолу лекциясы

Қозы Көрпеш-Баян сұлу жыры.

Қыз Жiбек

Дастаны.

Айман-Шолпан дастаны

Шешендік сөздер

Қызметі мен қоғамдық мәні. Жанрлық өзгешеліктері. Шешендік сөздердің жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық түрлері: шешендік арнау, шешендік толғау, шешендік дау. Шешендік сөздердің көркемдік сипаты, ырғақты қара сөз бен өлең формасының аралас келуі. Түсінік сөздердің атқаратын қызметі. Шешендік сөздердің аңыздармен, мақал-мәтелдермен байланысы. Майқы би, Қазыбек би, Эйтеке би, Сырым т.б. туралы шешендік сөздер мен аңыздардың тұтастығы. Халық қазынасына айналған шешендік сөздердің авторын анықтау принциптері. Эстетикалық, тәрбиелік маңызын білу.

 

10

10.11.08

Ертегілер

Хайуанаттар жайындағы ертегілердің пайда болу жолдары.

Қиял-ғажайып ертегілердің жанрлық ерекшеліктері.

Батырлық ертегі.

Новеллалық ертегі.

Сатиралық ертегілердің_жанрлық сипаты. Ертегіден тыс прозалық жанрлар (аңыздық проза)

Миф. Аңыз-әңгімелер.

Әпсана /легенда/.

Ертегісімек. /Былички/.

 

Шолу лекциясы

Мүхамет пайғамбар қисса

Ертегілер

Халық прозасы туралы түсінік. Оның ертегілер және ертегілерден тыс көптеген түрлерінің бар екеңдігі. Айырмашылығы мен ұқсастықтары. Ертегілердің өзіндік ерекшеліктері. Жиналуы мен зерттелуі. Ертегілердің халықтық сипаты, ондағы қиялдың шығу негіздері, шындыққа қатысы. Ертегілердің классификациясы. Қазақ ертегілерінің жанрлық түрлері.

Хайуанаттар жайындағы ертегілердің пайда болу жолдары.

Қиял-ғажайып ертегілердің жанрлық ерекшеліктері.

Батырлық ертегі.

Новеллалық ертегі.

Сатиралық ертегілердің_жанрлық сипаты. Ертегіден тыс прозалық жанрлар (аңыздық проза)

Миф. Аңыз-әңгімелер. Жанрлық        сипаты.         Анықтамасы.         Тарихи,

мекендік /топонимикалык/ және күй аңыздары. Қиял мен шындықтың көрінісі. Тарихи аңыздардың сюжеті мен қаһармандары: Асан Қайғы, Жиренше, Жәнібек, т.б. Жер-су, елді мекен, тау-тас, өзен-көл туралы аңыздар. Күй аңыздарындағы тарихи және жер-су, елді мекен жайындағы әңгімелердің орайлас келуі. Аңыздардың композициясы мен баяндау тәсілдері.

Әпсана /легенда/. Жанрдың анықтамасы. Эпсананың түрлері. Аңыз-әңгімеден айырмашылығы. Дүниенің жаратылысы, жерұйық әулие-әнбиелер туралы сюжет. Қорқыт, Ескендір туралы әпсаналар. Қиял-ғажайып оқиғаларының қызметі. Көркемдік ерекшеліктері.

Ертегісімек. /Былички/. Жанрдық анықтамасы. Ескі наным-сенім, халық демонологиясының көрінісі: албасты, үббе, күлдіргіш, жезтырнақ, сөрел, жын-шайтан, т.б. Тақырыбы мен баяндау тәсілдерін білу.

 

11

17.11.08

 

 

 

Эпостық  жырлар

Қазақ эпосының жанрлық құрамы. Классификациясы. Жанрлық-стадиялық белгілеріне қарай жеткізу. Көне эпос, батырлар жыры, лиро-эпос, тарихи жырлар. Зерттелу тарихы. Шындықтың эпостағы бейнеленуі. Эпос пен тарих. Өлең құрылысы.

Көне эпос. Әйелдер бейнесі. "Құламерген-Жоямерген", "Дотан батыр" жырлары – көне эпостың үлгілері. "Алпамыс батыр" жырындағы архаикалық сипат. Көркемдік ерекшеліктері. Ұлғайту мен әсірелеу.

Батырлар жыры. Жанрлық белгілері. Жиналу, жариялану, зерттелу тарихы. "Қобыланды батыр", "Ер Көкше-Ер Қосай", "Арқалық батыр" жырларының сюжеттері, ел қорғау, сыртқы жауларға қарсы күресу идеясы, образдар жүйесі.

Лиро-эпос. Жанрлық сипаты. Жиналуы мен зерттелуі. "Айман-Шолпан"/ және махаббат тақырыбы /"Қозы Көрпеш-Баян сұлу", "Қыз Жібек"/.

Тарихи жырлар. Жанрлық ерекшеліктері. Батырлар жырымен байланысы. Тарихи оқиғалар мен тарихи жырлардың ара қатысы. Тарихи каһармандык жырлар/"Едіге батыр", т.б./ жоис олар,іың полистадиялылығы. Тарихи тұлғалар мен жыр кейіпкерлері /Абылай, Олжабай, Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары, Досан, Бекет, Жанқожа, т.б./. Сюжеті мен тақырыбы. Жоңғар феодалдарына, Қоқан, Хиуа хандықтарына, ішкі қанаушыларға қарсы /"Исатай-Махамбет"/ күрес пен 1916 жылғы көтеріліс туралы жырлар.

Діни дастандар. Жанрлық ерекшеліктерін білу. Тарихи негіздері. Батырлық жыр өрнектерінің молдығы /"Дариға қыз", "Зарқұм", т.б./.

 

Зерт. лекция.

Кенжеқожа мен Бармақ айтысы.

Бiржан мен Сара айтысы

Эпостық  жырлар

Қазақ эпосының жанрлық құрамы. Классификациясы. Жанрлық-стадиялық белгілеріне қарай жеткізу. Көне эпос, батырлар жыры, лиро-эпос, тарихи жырлар. Зерттелу тарихы. Шындықтың эпостағы бейнеленуі. Эпос пен тарих. Өлең құрылысы.

Көне эпос. Анықтамасы мен негізгі белгілері. Сюжеттік құрамы мен тақырыбы. Қаһармандық үйлену, ғажайып туу, өліп тірілу мотивтері. Миф, аңыз ертегілермен байланысы. Матриархат және патриархат дәуірлерінің көрінісі. Образдар жүйесі: бас қаһарман мен адамзатқа қас күштер /дию, пері, дәу, мыстан кемпір, т.б./. Әйелдер бейнесі. "Құламерген-Жоямерген", "Дотан батыр" жырлары – көне эпостың үлгілері. "Алпамыс батыр" жырындағы архаикалық сипат. Көркемдік ерекшеліктері. Ұлғайту мен әсірелеу.

Батырлар жыры. Жанрлық белгілері. Жиналу, жариялану, зерттелу тарихы. Шығу мезгілдері туралы. Түркі қағанаты, оғыз-қыпшақ, ноғайлар дәуірлері мен жоңғар шапқыншылығы кезіндегі оқиғалардың бейнеленуі. Батырлыр жырының идеялық    нысанасы,    тақырыбы,    халықтық    сипаты.    Историзм /тарихилық/ мәселесі. Батырлар жыры мен көне эпостық байланысы, бір-бірімен сабақтастығы. Батырлар жырындағы уақыт. Жырлаушы уақыты, сюжеттік уақыт. Эпикалық уақыт дәстүрі. Батырлар жырындағы эпикалық кеңістік. Эпостық кеңістік концепциясы. "Қобыланды батыр", "Ер Көкше-Ер Қосай", "Арқалық батыр" жырларының сюжеттері, ел қорғау, сыртқы жауларға қарсы күресу идеясы, образдар жүйесі.

Лиро-эпос. Жанрлық сипаты. Жиналуы мен зерттелуі. Сюжеті мен тақырыбы. Әдет-ғұрып, салт-сананың лиро-эпос сюжетінен алатын орны, кейіпкерлер тағдырымен сабақтастьны. Әлеуметтік қайшылықтар. Трагедия, оның болу себептері. Образдар жасау ерекшеліктері. Идеализациялау мен даралау /индивидуализация/. Әлеуметтік-тұрмыстық/ "Айман-Шолпан"/ және махаббат тақырыбы /"Қозы Көрпеш-Баян сұлу", "Қыз Жібек"/.

Тарихи жырлар. Жанрлық ерекшеліктері. Батырлар жырымен байланысы. Тарихи оқиғалар мен тарихи жырлардың ара қатысы. Тарихи каһармандык жырлар/"Едіге батыр", т.б./ жоис олар,іың полистадиялылығы. Тарихи тұлғалар мен жыр кейіпкерлері /Абылай, Олжабай, Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары, Досан, Бекет, Жанқожа, т.б./. Сюжеті мен тақырыбы. Жоңғар феодалдарына, Қоқан, Хиуа хандықтарына, ішкі қанаушыларға қарсы /"Исатай-Махамбет"/ күрес пен 1916 жылғы көтеріліс туралы жырлар.

Діни дастандар. Жанрлық ерекшеліктерін білу. Тарихи негіздері. Батырлық жыр өрнектерінің молдығы /"Дариға қыз", "Зарқұм", т.б./.

 

12

 

Айтыс

Зеттелу тарихы. Жанрлық сипаттамасы. Айтысты мазмұны мен тақырыбына, түріне қарай жіктеу. Әдеп - ғұрыппен салтпен байланысты айтысатын айтыстар: бәдік, жұмбақ айтыстары айтыс үлгісінде орындалатын мал мен иесі, өлі мен тірі, жар-жар, мысал өлеңдерінің осы жанрға қатысы. Салтпен байланысты айтыстардың көне екендігі. Сүре айтыс, түре айтыс, қайым айтыс - айтыс формаларының түрлері. Жазба айтыс, қыз бен жігіт айтысы /"Біржан мен Сара", Кеншінбай мен Айсұлу". "Манат қыз бен молда Мұса", т.б./

 

 

 

Айтыс

Зеттелу тарихы. Жанрлық сипаттамасы. Айтысты мазмұны мен тақырыбына, түріне қарай жіктеу. Әдеп - ғұрыппен салтпен байланысты айтысатын айтыстар: бәдік, жұмбақ айтыстары айтыс үлгісінде орындалатын мал мен иесі, өлі мен тірі, жар-жар, мысал өлеңдерінің осы жанрға қатысы. Салтпен байланысты айтыстардың көне екендігі. Сүре айтыс, түре айтыс, қайым айтыс - айтыс формаларының түрлері. Жазба айтыс, қыз бен жігіт айтысы /"Біржан мен Сара", Кеншінбай мен Айсұлу". "Манат қыз бен молда Мұса", т.б./

Айтыстың айрықша дамыған түрі - ақындар айтысы. Атақты ақындар айтысының даралық сипаты,  әдебиетке ұласуы /Сүйінбай, Шөже, Кемпірбай, Әсет, Нұржан, Сара, Жамбыл, т.б./ айтыстары. Айтыста саяси-әлеуметтік мәселелерінің көтерлуі. теңсіздіктің, әділетсіздіктің, қоғамдық кемшіліктердің сыналуы. Айтыстың тамашалық сипаты. Ақындық шеберлік пен тапқырлық. Кенес дәуіріндегі айтыстардың дамуындағы ерекшеліктер. Тәуелсіздік кезеңіндегі айтыстар. Өркендеу себептері.

Айтыстың көpкeмдік ерекшеліктері.

 

13

 

Балалар фольклоры

Балалар фольклорының өзіндік ерекшеліктері. Идеялық-көркемдік табиғаты, атқаратын қызметі. Халық педагогикасымен байланысы. Балалар фольклорының жанрлары мен жанрлық түрлері.

Бөбектерге арналған өлеңдер: бесік жыры, сәбилік салт жырлары /"Бесікке бөлеу", "Бесікті аластау", "Тұтас кесу", "Өс-өс!" т.б./, уату өлеңдері. Айтылатын мезгілі мен себебі, тақырыбы мен стильдік өрнегі.

Балалардың өзі орындайтын өлең-жырлар: арнау-тілек өлеңдер, сұрамақ, өтірік өлеңдер, тақпақтар, мазақтар. Жыл мезгілдеріне, табиғат құбылыстарына /"Күн шыққанда", "Тұманға", "Айға", "Жаңбыр жауғанда", "Күзде", "Қыста", "Жазда", "Желге", т.б./ бағытталып айтылатын арнау-тілек өлеңдеріндегі ескі магиялық түсініктердің көрінісі. Сұрамақ өлеңдерінің танымдық қызметі. Олардағы сұрақ пен жауап. Өтірік өлендердің көркемдік шарты. Жаңылтпаш пен мазақтау өлендерінің тәрбиелік мәні.

Ойын өлендері: санамақ, қаламақ /жеребьевки/. Жұмбақ, жаңылтпаш, төрт түлік, өтірік өлеңдер мен ертегі, аңыз әңгімелер жанрларының балалар мен үлкендер фольклорына ортақтығы.

 

 

 

Балалар фольклоры

Балалар фольклорының өзіндік ерекшеліктері. Идеялық-көркемдік табиғаты, атқаратын қызметі. Халық педагогикасымен байланысы. Балалар фольклорының жанрлары мен жанрлық түрлері.

Бөбектерге арналған өлеңдер: бесік жыры, сәбилік салт жырлары /"Бесікке бөлеу", "Бесікті аластау", "Тұтас кесу", "Өс-өс!" т.б./, уату өлеңдері. Айтылатын мезгілі мен себебі, тақырыбы мен стильдік өрнегі.

Балалардың өзі орындайтын өлең-жырлар: арнау-тілек өлеңдер, сұрамақ, өтірік өлеңдер, тақпақтар, мазақтар. Жыл мезгілдеріне, табиғат құбылыстарына /"Күн шыққанда", "Тұманға", "Айға", "Жаңбыр жауғанда", "Күзде", "Қыста", "Жазда", "Желге", т.б./ бағытталып айтылатын арнау-тілек өлеңдеріндегі ескі магиялық түсініктердің көрінісі. Сұрамақ өлеңдерінің танымдық қызметі. Олардағы сұрақ пен жауап. Өтірік өлендердің көркемдік шарты. Жаңылтпаш пен мазақтау өлендерінің тәрбиелік мәні.

Ойын өлендері: санамақ, қаламақ /жеребьевки/. Олардың атқаратын қызметі мен құрылысы. Түрлі ойындардың арасында айтылатын өлең-жырлар/"Соқыр теке", "Ақ сүйек", "Куыр-қуыр, қуырмаш", "Қалай айтуды білмеймін", т.б./ .

Жұмбақ, жаңылтпаш, төрт түлік, өтірік өлеңдер мен ертегі, аңыз әңгімелер жанрларының балалар мен үлкендер фольклорына ортақтығы.

Балалар фольклорының поэтикасы. Жинақылық /лаконичность/, қарапайымдылық, ойнақылық. Көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері.

 

14

 

Фольклор мен әдебиет

Фольклор мен әдебиеттің бір-бірімен тектес, туыстастығы. Фольклордың әдебиетке, әдебиетгің фольклорға әсері. Өзара байланыс әдеби-фольклорлық процестердің түрлі деңгейінде түрлі сипатта болатындығы /халықтығы, идеясы, тақырыбы, жанры, сюжеті, мотиві, көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері, образ жүйесі, құрылысы, т.б. бойынша/.

.

 

 

Фольклор мен әдебиет

Фольклор мен әдебиеттің бір-бірімен тектес, туыстастығы. Фольклордың әдебиетке, әдебиетгің фольклорға әсері. Өзара байланыс әдеби-фольклорлық процестердің түрлі деңгейінде түрлі сипатта болатындығы /халықтығы, идеясы, тақырыбы, жанры, сюжеті, мотиві, көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері, образ жүйесі, құрылысы, т.б. бойынша/.

Түркі халықтарына ортақ ежелгі әдебиеттегі /Ү-ХҮғғ/ фольклордың ролі. Мифтер, аңыз әңгімелер, халық өлеңдері, мақал-мәтелдердің түркі жазба ескерткіштерінен алатын орны. Олардың қолданылу себептері. Орхон-Енисей жазбаларыңдағы ерлік пафос пен эпостық жырлардың үндестігі. "Қорқыт ата кітабы", "Оғыз наме", т.б. кітаптарда кездесетін қазақтың миф, ертегі, хикая, эпос жырларындағы сюжеттер.

ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы жыраулық поэзия мен фольклордың байланысы.

15

 

Қазақ  фольклорының зерттелу тарихы

Көне дәуірдегі түркі жазба ескерткіштерінде кездесетін ауыз әдебиетінің нұсқалары, оларды пайдалану сипаты. Мақал-мәтелдердің, шешендік сөздердің, мысал әңгімелердің, тұрмыс-салт жырларының орта ғасырлық сөздіктер мен антологияларға, дастандарға, шежірелерге /"Лұғат ат-түрк" , "Кодекс куманикус"/ ену себептері.

 

 

 

Қазақ  фольклорының зерттелу тарихы

Көне дәуірдегі түркі жазба ескерткіштерінде кездесетін ауыз әдебиетінің нұсқалары, оларды пайдалану сипаты. Мақал-мәтелдердің, шешендік сөздердің, мысал әңгімелердің, тұрмыс-салт жырларының орта ғасырлық сөздіктер мен антологияларға, дастандарға, шежірелерге /"Лұғат ат-түрк" , "Кодекс куманикус"/ ену себептері.

Қазақ фольклоры туралы ғылымның ХҮШ ғасырда қалыптаса бастауы. Саяхатшылар мен зерттеушілер: П.Паллас. Н.Рьгжов, И.Гиоргидің қазақ фольклоры туралы тұжырымдары.

XIX ғасырдың бірінші жартысыңда қазақ фольклорының этнографиялық бағытта зерттелуі. Жинау, жариялау жұмыстары. Халықтың әдет-ғұрып, тұрмыс-тіршілігін жете білу үшін фолъклорлық материалдарға арқа сүйеу. Зерттеулердің жолжазба және сипаттама, таныстыру түрінде болуы.

Ш.Уалихановтың қазақ фольклорына жинау және зерттеудегі еңбектері. Жырау, жыршы, ақын, бақсы жайында, халық поэзиясының жанрлары мен түрлері туралы XIX ғасырдағы ғалымдардың пікірлері.

В.В.Радловтың, Г.Потаниннің, А.Васильевтің, т.б. зерттеушілердің қазақ фольклортану ғылымының дамуына қосқан үлестері. Батыс Европа мен Ресейдегі мифологиялық мектеп, оның қазақ фольклорын зерттеулерге қатысы. Г.Потанин - қазақ фольклорын жинаушы әрі зерттеуші. Оның еңбектеріндегі сюжет ауысу теориясының көрінісі. "Тарихи мектептің" қазақ фольклористикасындағы көрінісі. А.Құнанбаев пен Ы.Алтынсаринның ауыз әдебиетінің тәрбиелік мән-маңызын жоғары бағалауы, фольклор үлгілерінің оқулыққа енуі, жазба әдебиет жанрларын /өлең, көркем қарасөз, көсемсөз/ нәрлендіруі.

XX ғасырдың басындағы қазақ  фольклористикасы. Ә.Диваев пен М.Көпеевтің, А.Байтұрсыновтың, Ә.Бөкейхановтың ауыз әдебиеті нұсқаларын жинау, жариялау жұмыстары. XIX ғасыр мен XX ғасырдың басындағы қазақ фольююры туралы ғылымның Ресейдегі алдыңғы қатарлы ой-пікірлермен, түрлі әдеби-фольклорлық зерттеу мектептерімен сабақтас болуы.

 

 

 

2-Модуль бойынша қорытындысы

 

 

 

 

 

 

7.2. Студенттердiң өзбетiнше практикалық жұмысының

календарлық-тақырыптық жоспары

Практикалық сабақтар саны – 15 сағат

 

 

 

N

Мерзiмi

Студенттердiң өз бетiнше практикалық жұмысының тақырыбы

Сағат саны

Практ.сабақ өткiзу түрi

 

 

Студенттер не бiлуi және iске асыра алуы керек

 

 

1 – Модуль.

 

 

 

1

04.09.08

Кіріспе лекция. Қазақ халқының ауыз әдебиеті көркемөнердің салаларымен, тарихымеи, этнографиямен, философиямен, психологиямен, педагогикамен және т.б. ғылымдар салаларымен тығыз байланысы.

Кiрiспе

Лекция

Оқулық, хрестоматия

Кіріспе лекция. Қазақ халқының ауыз әдебиеті көркемөнердің салаларымен, тарихымеи, этнографиямен, философиямен, психологиямен, педагогикамен және т.б. ғылымдар салаларымен тығыз байланысын білу.

2

11.09.08

Фольклор және фольклортану ғылымы туралы түсінік

Фольклортану (фольююристика) халықтың ауызша сөз өнерін зерттейтін классикалық ғылым саласы. Фольклортану ғылымының басты обьектісі мен негізгі міндеті халық шығармашылығын зерттеу екендігі. Фольклордың қалыптасу, даму тарихы жөніндегі ой-пікірлер. Халық өнерінің түрлері және олардың ішінде фольклордың алатын орны. Фолъклортанудың әдебиеттану, тіл, этнография, тарих, археология, философия, мәдениеттану, психология т.б. ғылым салаларымен байланысы.

Фольклордың көп қырлы бітімі мен синкреттілігі. Халықтық сипаты. Ауыз әдебиетінің табиғаты мен қоғамдық маңызын танудағы атақты ғалымдар мен ойшылдар пікірі.

 

Зерт. лекциясы

Ш.Уалиханов

 5-том.

Той жыры, Боздағым кiтап.

Наурыз туралы иллюстрация

Фольклортану (фольююристика) халықтың ауызша сөз өнерін зерттейтін классикалық ғылым саласы. Фольклортану ғылымының басты обьектісі мен негізгі міндеті халық шығармашылығын зерттеу екендігі. Фольклордың қалыптасу, даму тарихы жөніндегі ой-пікірлерді білу. Халық өнерінің түрлері және олардың ішінде фольклордың алатын орнын білу. Фолъклортанудың әдебиеттану, тіл, этнография, тарих, археология, философия, мәдениеттану, психология т.б. ғылым салаларымен байланысын білу.

Фольклордың көп қырлы бітімі мен синкреттілігін білу. Халықтық сипатын білу. Ауыз әдебиетінің табиғаты мен қоғамдық маңызын танудағы атақты ғалымдар мен ойшылдар пікірлерді білу.

 

3

18.09.08

 

Фольклордың тегі меп жанрына қарай жіктелуі, тарихи зерттеу  принциптері

Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсері. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдары. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сө Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсері. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдары. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлері.

Сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлері.

 

Шолу лекциясы

Иллюстрация

Ақылдың көзi жинақ

Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсерін білу. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдарын білу. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сө Әлемдік фольклортану ғылымындағы теориялық бағыттар мен мектептер (мифологиялық, антропологиялық, этнографиялық мектеп, көшпелі сюжет ауысып алу теориялары, салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-типологиялық  жүйелі талдау, кешенді-тұтастық зерттеу әдістері т.б.). Оның қазақ фольклортану ғылымына әсері. Теориялық, методологиялық ортақтастықтар фольклордың идеялық-көркемдік ерекшеліктеріне, құрылысына, өмірде атқаратын қызметіне /функциясына/ қарай жіктеу. Тегіне қарай бөлу принциптері. Жанрлық түрлердің бөліну жолдары. Фольклор мәтіңдерінің салтқа қатысты не қатыссыз болып келуі, қара сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлері. Сөзбен немесе өлең түрінде айтылуы, әуенмен не әуенсіз жеке адам немесе көпшілік орындайтын үлгіде көрініс беруі. Бұл өзгешеліктердің жанр мен жанрлық түрлерге қатысы. Жанрлардың бір-бірімен байланысы және жүйесі. Қазақ  фольклорының жанрлары мен түрлерін білу.

 

4

25.09.08

Қазақ фольклорының қалыптасу, даму

кезеңдері

Рулық қоғамындағы фольклор. Рулық қоғамдағы фольклордың тууы мен қалыптасуы. Еңбек-кәсіптің ролі. Жаратылыс туралы ұғымдар мен тұрмыс-тіршілік тәжірибесінің орнығуы. Үй іші, ру, тайпа арасыңдағы қатынастар Анаеркі /матриархат/ мен атаеркі /патриархат/. Ескі наным-сенімдер мен түсініктер: анимизм, онтропоморфизм, тотемизм, фетилизм, магия. Олардың фольклорға әсері. Мифтік сана мен мифтер /тотемистік, дуалистік, этнологиялық мифтер. Шаманизм. Бақсылар қызметі. Қазақ, фольклорының көне жанрлары мифтер, аңшылық, төрт түлік туралы әңгімелер мен жанрлар, маусымдық салт өлеңдері, бақсы сарыны, арбау, бәдік, алғыс, қарғыс, түрлі рәсімге байланысты өлеңдер, ертегілер, көне эпостар.

Феодализм дәуіріндегі фольклор.

Қазіргі дәуір фольклоры.

Зерт. лекция.

Қазақтың халық жұмбақтары.

Ертегiлер жинағы

Қазақ фольклорының қалыптасу, даму кезеңдері. Рулық қоғамындағы фольклор. Рулық қоғамдағы фольклордың тууы мен қалыптасуы. Еңбек-кәсіптің ролі. Жаратылыс туралы ұғымдар мен тұрмыс-тіршілік тәжірибесінің орнығуы. Үй іші, ру, тайпа арасыңдағы қатынастар Анаеркі /матриархат/ мен атаеркі /патриархат/. Ескі наным-сенімдер мен түсініктер: анимизм, онтропоморфизм, тотемизм, фетилизм, магия. Олардың фольклорға әсері. Мифтік сана мен мифтер /тотемистік, дуалистік, этнологиялық мифтер. Шаманизм. Бақсылар қызметі. Қазақ, фольклорының көне жанрлары мифтер, аңшылық, төрт түлік туралы әңгімелер мен жанрлар, маусымдық салт өлеңдері, бақсы сарыны, арбау, бәдік, алғыс, қарғыс, түрлі рәсімге байланысты өлеңдер, ертегілер, көне эпостар.

Феодализм дәуіріндегі фольклор мен

қазіргі дәуір фольклорды білу.

5

02.10.08

Тұрмыс-салт жырлары

Халық өлеңдерінің зерттелу тарихы мен классификациясы. Ш.Ш.Уәлиханов, В.В.Радловтың халық өлеңдерін жіктеуі. Тұрмыс-салт жырларын қазіріі зерттеудің жайы мен классификациялаудың проблемалары. Жанрдың жалпы сипаттамасы мен анықтамасы. Тұрмыс-салт жырларының отбасы, шаруашылық, еңбек процестеріндегі түрлі салт, ырым, әдеп-ғұрып, наным-сенімдермен байланысы. Олардың салтқа тікелей және жанамалы түрде қатысты болуы. Тұрмыс-салт жырларының ұжымдық және синкреттілік сипатының басымдығы. Фольклордың ең көне үлгілері екендігі.

Еңбек-кәсіппен байланысты туған өлең-жырлардың жанрлық түрлері. Төрт түлік жырлары. Көшпелі шаруашылықтың бейнеленуі, төрт түлік мал жайындағы ескі наным-сенімдер.

Аңшылық жырлары.

Наным-сенімдерге /діни ұғымдар/ байланысты өлеңдер.

Отбасы салтына байланысты өлең түрлері.

 

Зерт. лекция.

Қазығұрт кiтабын көрсету.

Көп томдық жинақ

Тұрмыс-салт жырлары

Халық өлеңдерінің зерттелу тарихы мен классификациясы. Ш.Ш.Уәлиханов, В.В.Радловтың халық өлеңдерін жіктеуі. Тұрмыс-салт жырларын қазіріі зерттеудің жайы мен классификациялаудың проблемалары. Жанрдың жалпы сипаттамасы мен анықтамасы. Тұрмыс-салт жырларының отбасы, шаруашылық, еңбек процестеріндегі түрлі салт, ырым, әдеп-ғұрып, наным-сенімдермен байланысы. Олардың салтқа тікелей және жанамалы түрде қатысты болуы. Тұрмыс-салт жырларының ұжымдық және синкреттілік сипатының басымдығы. Фольклордың ең көне үлгілері екендігі.

Еңбек-кәсіппен байланысты туған өлең-жырлардың жанрлық түрлері. Төрт түлік жырларын білу. Көшпелі шаруашылықтың бейнеленуі, төрт түлік мал жайындағы ескі наным-сенімдер.

Аңшылық жырлары.

Наным-сенімдерге /діни ұғымдар/ байланысты өлеңдер.

Отбасы салтына байланысты өлең түрлерін білу.

 

6

 

Лирикалық өлеңдер

Халық лирикасының жанрлық ерекшелікгері. Классификациялау мәселесі. Тұрмыс-салт жырларымен ұқсастығы және айырмашылығы. Лирикалық өлеңдердің алуан тақырыпты болуы. Қара өлең, ән өлең, тарихи өлеңдер. Идеялық-көркемдік ерекшеліктері. Бейнелеу жүйесі. Композициясы. Поэтикалық тәсілдері мен құралдары. Тарихи өлендердің тарихи жырлардан өзгешелігі. Лирикалық өлеңдердегі қазақ халқының эстетикалық дүниетанымы.

 

 

 

Лирикалық өлеңдер

Халық лирикасының жанрлық ерекшелікгері. Классификациялау мәселесі. Тұрмыс-салт жырларымен ұқсастығы және айырмашылығы. Лирикалық өлеңдердің алуан тақырыпты болуы. Қара өлең, ән өлең, тарихи өлеңдер. Идеялық-көркемдік ерекшеліктері. Бейнелеу жүйесі. Композициясы. Поэтикалық тәсілдері мен құралдары. Тарихи өлендердің тарихи жырлардан өзгешелігі. Лирикалық өлеңдердегі қазақ халқының эстетикалық дүниетанымын білу.

 

7

 

Мақалдар мен мәтелдер

Мақал-мәтелдердің жанрлық белгілері. Классификациялаудың принциптері. Тақырыптық, логикалық-семантикалық жіктеулер туралы түсінік. Мақал-мәтелдердің ауызекі сөйлеу тілімен байланысы. Құрылысының тұрақты болу себептері. Мақал-мәтелдер тақырыбының халық өмірінің барлық саласын қамтитыны. Мақал-мәтелдердің тура және ауыспалы, жалпы және жалқы мағыналары. Құрылыс, ұйқас, ырғақ ерекшеліктері, троптың атқаратын қызметі. Мәтелдің мақалдан айырмашылығы. Қанатты сөздердің, афоризмдердің, фразеологиялық тіркестердің мақал-мәтелдермен арақатысы.

 

 

 

Мақалдар мен мәтелдер

Мақал-мәтелдердің жанрлық белгілері. Классификациялаудың принциптері. Тақырыптық, логикалық-семантикалық жіктеулер туралы түсінік. Мақал-мәтелдердің ауызекі сөйлеу тілімен байланысы. Құрылысының тұрақты болу себептері. Мақал-мәтелдер тақырыбының халық өмірінің барлық саласын қамтитыны. Мақал-мәтелдердің тура және ауыспалы, жалпы және жалқы мағыналары. Құрылыс, ұйқас, ырғақ ерекшеліктері, троптың атқаратын қызметі. Мәтелдің мақалдан айырмашылығы. Қанатты сөздердің, афоризмдердің, фразеологиялық тіркестердің мақал-мәтелдермен арақатысын білу.

 

 

 

 

 

 

 

8

16.10.08

Жұмбақтар

Қазақ жұмбақтарының жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық белгілері. Жұмбақтардың жасалу жолдары мен тәсілдері. Тиым салу /табу/ және оның жұмбақтардың қалыптасуындағы ролі. Жұмбақтардың тақырыбы, ондағы қазақ тұрмысының көрінісі. Ересектер мен балалар щығармашылығында қатар жүруі. Ертегілермен, айтыстармен және мақал-мәтелдермен байланысы. Жұмбақтардың айтылу формасы мен көркемдік тәсілдері.

 

Зерт. лекция.

Монографиялық еңбек.

Ер Тарғын эпосын табу.

Қамбар батыр жыры

Жұмбақтар

Қазақ жұмбақтарының жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық белгілері. Жұмбақтардың жасалу жолдары мен тәсілдері. Тиым салу /табу/ және оның жұмбақтардың қалыптасуындағы ролі. Жұмбақтардың тақырыбы, ондағы қазақ тұрмысының көрінісі. Ересектер мен балалар щығармашылығында қатар жүруі. Ертегілермен, айтыстармен және мақал-мәтелдермен байланысы. Жұмбақтардың айтылу формасы мен көркемдік тәсілдерін білу.

 

9

23.10.08

 

 

 

 

03.11.08

Шешендік сөздер

Қызметі мен қоғамдық мәні. Жанрлық өзгешеліктері. Шешендік сөздердің жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық түрлері: шешендік арнау, шешендік толғау, шешендік дау. Шешендік сөздердің көркемдік сипаты, ырғақты қара сөз бен өлең формасының аралас келуі. Түсінік сөздердің атқаратын қызметі. Шешендік сөздердің аңыздармен, мақал-мәтелдермен байланысы. Майқы би, Қазыбек би, Эйтеке би, Сырым т.б. туралы шешендік сөздер мен аңыздардың тұтастығы. Халық қазынасына айналған шешендік сөздердің авторын анықтау принциптері. Эстетикалық, тәрбиелік маңызы.

 

Шолу лекциясы

Қозы Көрпеш-Баян сұлу жыры.

Қыз Жiбек

Дастаны.

Айман-Шолпан дастаны

Шешендік сөздер

Қызметі мен қоғамдық мәні. Жанрлық өзгешеліктері. Шешендік сөздердің жиналу, зерттелу тарихы. Жанрлық түрлері: шешендік арнау, шешендік толғау, шешендік дау. Шешендік сөздердің көркемдік сипаты, ырғақты қара сөз бен өлең формасының аралас келуі. Түсінік сөздердің атқаратын қызметі. Шешендік сөздердің аңыздармен, мақал-мәтелдермен байланысы. Майқы би, Қазыбек би, Эйтеке би, Сырым т.б. туралы шешендік сөздер мен аңыздардың тұтастығы. Халық қазынасына айналған шешендік сөздердің авторын анықтау принциптері. Эстетикалық, тәрбиелік маңызын білу.

 

10

10.11.08

Ертегілер

Халық прозасы туралы түсінік. Оның ертегілер және ертегілерден тыс көптеген түрлерінің бар екеңдігі. Айырмашылығы мен ұқсастықтары. Ертегілердің өзіндік ерекшеліктері. Жиналуы мен зерттелуі. Ертегілердің халықтық сипаты, ондағы қиялдың шығу негіздері, шындыққа қатысы. Ертегілердің классификациясы. Қазақ ертегілерінің жанрлық түрлері.

Хайуанаттар жайындағы ертегілердің пайда болу жолдары.

Қиял-ғажайып ертегілердің жанрлық ерекшеліктері.

Батырлық ертегі.

Новеллалық ертегі.

Сатиралық ертегілердің_жанрлық сипаты. Ертегіден тыс прозалық жанрлар (аңыздық проза)

Миф. Аңыз-әңгімелер. Жанрлық        сипаты.         Анықтамасы.         Тарихи,

мекендік /топонимикалык/ және күй аңыздары. Қиял мен шындықтың көрінісі. Тарихи аңыздардың сюжеті мен қаһармандары: Асан Қайғы, Жиренше, Жәнібек, т.б. Жер-су, елді мекен, тау-тас, өзен-көл туралы аңыздар. Күй аңыздарындағы тарихи және жер-су, елді мекен жайындағы әңгімелердің орайлас келуі. Аңыздардың композициясы мен баяндау тәсілдері.

Әпсана /легенда/. Жанрдың анықтамасы. Эпсананың түрлері. Аңыз-әңгімеден айырмашылығы. Дүниенің жаратылысы, жерұйық әулие-әнбиелер туралы сюжет. Қорқыт, Ескендір туралы әпсаналар. Қиял-ғажайып оқиғаларының қызметі. Көркемдік ерекшеліктері.

Ертегісімек. /Былички/. Жанрдық анықтамасы. Ескі наным-сенім, халық демонологиясының көрінісі: албасты, үббе, күлдіргіш, жезтырнақ, сөрел, жын-шайтан, т.б. Тақырыбы мен баяндау тәсілдері.

 

Шолу лекциясы

Мүхамет пайғамбар қисса

Ертегілер

Халық прозасы туралы түсінік. Оның ертегілер және ертегілерден тыс көптеген түрлерінің бар екеңдігі. Айырмашылығы мен ұқсастықтары. Ертегілердің өзіндік ерекшеліктері. Жиналуы мен зерттелуі. Ертегілердің халықтық сипаты, ондағы қиялдың шығу негіздері, шындыққа қатысы. Ертегілердің классификациясы. Қазақ ертегілерінің жанрлық түрлері.

Хайуанаттар жайындағы ертегілердің пайда болу жолдары.

Қиял-ғажайып ертегілердің жанрлық ерекшеліктері.

Батырлық ертегі.

Новеллалық ертегі.

Сатиралық ертегілердің_жанрлық сипаты. Ертегіден тыс прозалық жанрлар (аңыздық проза)

Миф. Аңыз-әңгімелер. Жанрлық        сипаты.         Анықтамасы.         Тарихи,

мекендік /топонимикалык/ және күй аңыздары. Қиял мен шындықтың көрінісі. Тарихи аңыздардың сюжеті мен қаһармандары: Асан Қайғы, Жиренше, Жәнібек, т.б. Жер-су, елді мекен, тау-тас, өзен-көл туралы аңыздар. Күй аңыздарындағы тарихи және жер-су, елді мекен жайындағы әңгімелердің орайлас келуі. Аңыздардың композициясы мен баяндау тәсілдері.

Әпсана /легенда/. Жанрдың анықтамасы. Эпсананың түрлері. Аңыз-әңгімеден айырмашылығы. Дүниенің жаратылысы, жерұйық әулие-әнбиелер туралы сюжет. Қорқыт, Ескендір туралы әпсаналар. Қиял-ғажайып оқиғаларының қызметі. Көркемдік ерекшеліктері.

Ертегісімек. /Былички/. Жанрдық анықтамасы. Ескі наным-сенім, халық демонологиясының көрінісі: албасты, үббе, күлдіргіш, жезтырнақ, сөрел, жын-шайтан, т.б. Тақырыбы мен баяндау тәсілдерін білу.

 

11

17.11.08

 

 

Қоры-тынды

Эпостық  жырлар

Қазақ эпосының жанрлық құрамы. Классификациясы. Жанрлық-стадиялық белгілеріне қарай жеткізу. Көне эпос, батырлар жыры, лиро-эпос, тарихи жырлар. Зерттелу тарихы. Шындықтың эпостағы бейнеленуі. Эпос пен тарих. Өлең құрылысы.

Көне эпос. Анықтамасы мен негізгі белгілері. Сюжеттік құрамы мен тақырыбы. Қаһармандық үйлену, ғажайып туу, өліп тірілу мотивтері. Миф, аңыз ертегілермен байланысы. Матриархат және патриархат дәуірлерінің көрінісі. Образдар жүйесі: бас қаһарман мен адамзатқа қас күштер /дию, пері, дәу, мыстан кемпір, т.б./. Әйелдер бейнесі. "Құламерген-Жоямерген", "Дотан батыр" жырлары – көне эпостың үлгілері. "Алпамыс батыр" жырындағы архаикалық сипат. Көркемдік ерекшеліктері. Ұлғайту мен әсірелеу.

Батырлар жыры. Жанрлық белгілері. Жиналу, жариялану, зерттелу тарихы. Шығу мезгілдері туралы. Түркі қағанаты, оғыз-қыпшақ, ноғайлар дәуірлері мен жоңғар шапқыншылығы кезіндегі оқиғалардың бейнеленуі. Батырлыр жырының идеялық    нысанасы,    тақырыбы,    халықтық    сипаты.    Историзм /тарихилық/ мәселесі. Батырлар жыры мен көне эпостық байланысы, бір-бірімен сабақтастығы. Батырлар жырындағы уақыт. Жырлаушы уақыты, сюжеттік уақыт. Эпикалық уақыт дәстүрі. Батырлар жырындағы эпикалық кеңістік. Эпостық кеңістік концепциясы. "Қобыланды батыр", "Ер Көкше-Ер Қосай", "Арқалық батыр" жырларының сюжеттері, ел қорғау, сыртқы жауларға қарсы күресу идеясы, образдар жүйесі.

Лиро-эпос. Жанрлық сипаты. Жиналуы мен зерттелуі. Сюжеті мен тақырыбы. Әдет-ғұрып, салт-сананың лиро-эпос сюжетінен алатын орны, кейіпкерлер тағдырымен сабақтастьны. Әлеуметтік қайшылықтар. Трагедия, оның болу себептері. Образдар жасау ерекшеліктері. Идеализациялау мен даралау /индивидуализация/. Әлеуметтік-тұрмыстық/ "Айман-Шолпан"/ және махаббат тақырыбы /"Қозы Көрпеш-Баян сұлу", "Қыз Жібек"/.

Тарихи жырлар. Жанрлық ерекшеліктері. Батырлар жырымен байланысы. Тарихи оқиғалар мен тарихи жырлардың ара қатысы. Тарихи каһармандык жырлар/"Едіге батыр", т.б./ жоис олар,іың полистадиялылығы. Тарихи тұлғалар мен жыр кейіпкерлері /Абылай, Олжабай, Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары, Досан, Бекет, Жанқожа, т.б./. Сюжеті мен тақырыбы. Жоңғар феодалдарына, Қоқан, Хиуа хандықтарына, ішкі қанаушыларға қарсы /"Исатай-Махамбет"/ күрес пен 1916 жылғы көтеріліс туралы жырлар.

Діни дастандар. Жанрлық ерекшеліктерін білу. Тарихи негіздері. Батырлық жыр өрнектерінің молдығы /"Дариға қыз", "Зарқұм", т.б./.

 

Зерт. лекция.

Кенжеқожа мен Бармақ айтысы.

Бiржан мен Сара айтысы

Эпостық  жырлар

Қазақ эпосының жанрлық құрамы. Классификациясы. Жанрлық-стадиялық белгілеріне қарай жеткізу. Көне эпос, батырлар жыры, лиро-эпос, тарихи жырлар. Зерттелу тарихы. Шындықтың эпостағы бейнеленуі. Эпос пен тарих. Өлең құрылысы.

Көне эпос. Анықтамасы мен негізгі белгілері. Сюжеттік құрамы мен тақырыбы. Қаһармандық үйлену, ғажайып туу, өліп тірілу мотивтері. Миф, аңыз ертегілермен байланысы. Матриархат және патриархат дәуірлерінің көрінісі. Образдар жүйесі: бас қаһарман мен адамзатқа қас күштер /дию, пері, дәу, мыстан кемпір, т.б./. Әйелдер бейнесі. "Құламерген-Жоямерген", "Дотан батыр" жырлары – көне эпостың үлгілері. "Алпамыс батыр" жырындағы архаикалық сипат. Көркемдік ерекшеліктері. Ұлғайту мен әсірелеу.

Батырлар жыры. Жанрлық белгілері. Жиналу, жариялану, зерттелу тарихы. Шығу мезгілдері туралы. Түркі қағанаты, оғыз-қыпшақ, ноғайлар дәуірлері мен жоңғар шапқыншылығы кезіндегі оқиғалардың бейнеленуі. Батырлыр жырының идеялық    нысанасы,    тақырыбы,    халықтық    сипаты.    Историзм /тарихилық/ мәселесі. Батырлар жыры мен көне эпостық байланысы, бір-бірімен сабақтастығы. Батырлар жырындағы уақыт. Жырлаушы уақыты, сюжеттік уақыт. Эпикалық уақыт дәстүрі. Батырлар жырындағы эпикалық кеңістік. Эпостық кеңістік концепциясы. "Қобыланды батыр", "Ер Көкше-Ер Қосай", "Арқалық батыр" жырларының сюжеттері, ел қорғау, сыртқы жауларға қарсы күресу идеясы, образдар жүйесі.

Лиро-эпос. Жанрлық сипаты. Жиналуы мен зерттелуі. Сюжеті мен тақырыбы. Әдет-ғұрып, салт-сананың лиро-эпос сюжетінен алатын орны, кейіпкерлер тағдырымен сабақтастьны. Әлеуметтік қайшылықтар. Трагедия, оның болу себептері. Образдар жасау ерекшеліктері. Идеализациялау мен даралау /индивидуализация/. Әлеуметтік-тұрмыстық/ "Айман-Шолпан"/ және махаббат тақырыбы /"Қозы Көрпеш-Баян сұлу", "Қыз Жібек"/.

Тарихи жырлар. Жанрлық ерекшеліктері. Батырлар жырымен байланысы. Тарихи оқиғалар мен тарихи жырлардың ара қатысы. Тарихи каһармандык жырлар/"Едіге батыр", т.б./ жоис олар,іың полистадиялылығы. Тарихи тұлғалар мен жыр кейіпкерлері /Абылай, Олжабай, Бөгенбай, Қабанбай, Кенесары, Досан, Бекет, Жанқожа, т.б./. Сюжеті мен тақырыбы. Жоңғар феодалдарына, Қоқан, Хиуа хандықтарына, ішкі қанаушыларға қарсы /"Исатай-Махамбет"/ күрес пен 1916 жылғы көтеріліс туралы жырлар.

Діни дастандар. Жанрлық ерекшеліктерін білу. Тарихи негіздері. Батырлық жыр өрнектерінің молдығы /"Дариға қыз", "Зарқұм", т.б./.

 

12

 

Айтыс

Зеттелу тарихы. Жанрлық сипаттамасы. Айтысты мазмұны мен тақырыбына, түріне қарай жіктеу. Әдеп - ғұрыппен салтпен байланысты айтысатын айтыстар: бәдік, жұмбақ айтыстары айтыс үлгісінде орындалатын мал мен иесі, өлі мен тірі, жар-жар, мысал өлеңдерінің осы жанрға қатысы. Салтпен байланысты айтыстардың көне екендігі. Сүре айтыс, түре айтыс, қайым айтыс - айтыс формаларының түрлері. Жазба айтыс, қыз бен жігіт айтысы /"Біржан мен Сара", Кеншінбай мен Айсұлу". "Манат қыз бен молда Мұса", т.б./

Айтыстың айрықша дамыған түрі - ақындар айтысы. Атақты ақындар айтысының даралық сипаты,  әдебиетке ұласуы /Сүйінбай, Шөже, Кемпірбай, Әсет, Нұржан, Сара, Жамбыл, т.б./ айтыстары. Айтыста саяси-әлеуметтік мәселелерінің көтерлуі. теңсіздіктің, әділетсіздіктің, қоғамдық кемшіліктердің сыналуы. Айтыстың тамашалық сипаты. Ақындық шеберлік пен тапқырлық. Кенес дәуіріндегі айтыстардың дамуындағы ерекшеліктер. Тәуелсіздік кезеңіндегі айтыстар. Өркендеу себептері.

Айтыстың көpкeмдік ерекшеліктері.

 

 

 

Айтыс

Зеттелу тарихы. Жанрлық сипаттамасы. Айтысты мазмұны мен тақырыбына, түріне қарай жіктеу. Әдеп - ғұрыппен салтпен байланысты айтысатын айтыстар: бәдік, жұмбақ айтыстары айтыс үлгісінде орындалатын мал мен иесі, өлі мен тірі, жар-жар, мысал өлеңдерінің осы жанрға қатысы. Салтпен байланысты айтыстардың көне екендігі. Сүре айтыс, түре айтыс, қайым айтыс - айтыс формаларының түрлері. Жазба айтыс, қыз бен жігіт айтысы /"Біржан мен Сара", Кеншінбай мен Айсұлу". "Манат қыз бен молда Мұса", т.б./

Айтыстың айрықша дамыған түрі - ақындар айтысы. Атақты ақындар айтысының даралық сипаты,  әдебиетке ұласуы /Сүйінбай, Шөже, Кемпірбай, Әсет, Нұржан, Сара, Жамбыл, т.б./ айтыстары. Айтыста саяси-әлеуметтік мәселелерінің көтерлуі. теңсіздіктің, әділетсіздіктің, қоғамдық кемшіліктердің сыналуы. Айтыстың тамашалық сипаты. Ақындық шеберлік пен тапқырлық. Кенес дәуіріндегі айтыстардың дамуындағы ерекшеліктер. Тәуелсіздік кезеңіндегі айтыстар. Өркендеу себептері.

Айтыстың көpкeмдік ерекшеліктері.

 

13

 

Балалар фольклоры

Балалар фольклорының өзіндік ерекшеліктері. Идеялық-көркемдік табиғаты, атқаратын қызметі. Халық педагогикасымен байланысы. Балалар фольклорының жанрлары мен жанрлық түрлері.

Бөбектерге арналған өлеңдер: бесік жыры, сәбилік салт жырлары /"Бесікке бөлеу", "Бесікті аластау", "Тұтас кесу", "Өс-өс!" т.б./, уату өлеңдері. Айтылатын мезгілі мен себебі, тақырыбы мен стильдік өрнегі.

Балалардың өзі орындайтын өлең-жырлар: арнау-тілек өлеңдер, сұрамақ, өтірік өлеңдер, тақпақтар, мазақтар. Жыл мезгілдеріне, табиғат құбылыстарына /"Күн шыққанда", "Тұманға", "Айға", "Жаңбыр жауғанда", "Күзде", "Қыста", "Жазда", "Желге", т.б./ бағытталып айтылатын арнау-тілек өлеңдеріндегі ескі магиялық түсініктердің көрінісі. Сұрамақ өлеңдерінің танымдық қызметі. Олардағы сұрақ пен жауап. Өтірік өлендердің көркемдік шарты. Жаңылтпаш пен мазақтау өлендерінің тәрбиелік мәні.

Ойын өлендері: санамақ, қаламақ /жеребьевки/. Олардың атқаратын қызметі мен құрылысы. Түрлі ойындардың арасында айтылатын өлең-жырлар/"Соқыр теке", "Ақ сүйек", "Куыр-қуыр, қуырмаш", "Қалай айтуды білмеймін", т.б./ .

Жұмбақ, жаңылтпаш, төрт түлік, өтірік өлеңдер мен ертегі, аңыз әңгімелер жанрларының балалар мен үлкендер фольклорына ортақтығы.

Балалар фольклорының поэтикасы. Жинақылық /лаконичность/, қарапайымдылық, ойнақылық. Көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері.

 

 

 

Балалар фольклоры

Балалар фольклорының өзіндік ерекшеліктері. Идеялық-көркемдік табиғаты, атқаратын қызметі. Халық педагогикасымен байланысы. Балалар фольклорының жанрлары мен жанрлық түрлері.

Бөбектерге арналған өлеңдер: бесік жыры, сәбилік салт жырлары /"Бесікке бөлеу", "Бесікті аластау", "Тұтас кесу", "Өс-өс!" т.б./, уату өлеңдері. Айтылатын мезгілі мен себебі, тақырыбы мен стильдік өрнегі.

Балалардың өзі орындайтын өлең-жырлар: арнау-тілек өлеңдер, сұрамақ, өтірік өлеңдер, тақпақтар, мазақтар. Жыл мезгілдеріне, табиғат құбылыстарына /"Күн шыққанда", "Тұманға", "Айға", "Жаңбыр жауғанда", "Күзде", "Қыста", "Жазда", "Желге", т.б./ бағытталып айтылатын арнау-тілек өлеңдеріндегі ескі магиялық түсініктердің көрінісі. Сұрамақ өлеңдерінің танымдық қызметі. Олардағы сұрақ пен жауап. Өтірік өлендердің көркемдік шарты. Жаңылтпаш пен мазақтау өлендерінің тәрбиелік мәні.

Ойын өлендері: санамақ, қаламақ /жеребьевки/. Олардың атқаратын қызметі мен құрылысы. Түрлі ойындардың арасында айтылатын өлең-жырлар/"Соқыр теке", "Ақ сүйек", "Куыр-қуыр, қуырмаш", "Қалай айтуды білмеймін", т.б./ .

Жұмбақ, жаңылтпаш, төрт түлік, өтірік өлеңдер мен ертегі, аңыз әңгімелер жанрларының балалар мен үлкендер фольклорына ортақтығы.

Балалар фольклорының поэтикасы. Жинақылық /лаконичность/, қарапайымдылық, ойнақылық. Көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері.

 

14

 

Фольклор мен әдебиет

Фольклор мен әдебиеттің бір-бірімен тектес, туыстастығы. Фольклордың әдебиетке, әдебиетгің фольклорға әсері. Өзара байланыс әдеби-фольклорлық процестердің түрлі деңгейінде түрлі сипатта болатындығы /халықтығы, идеясы, тақырыбы, жанры, сюжеті, мотиві, көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері, образ жүйесі, құрылысы, т.б. бойынша/.

Түркі халықтарына ортақ ежелгі әдебиеттегі /Ү-ХҮғғ/ фольклордың ролі. Мифтер, аңыз әңгімелер, халық өлеңдері, мақал-мәтелдердің түркі жазба ескерткіштерінен алатын орны. Олардың қолданылу себептері. Орхон-Енисей жазбаларыңдағы ерлік пафос пен эпостық жырлардың үндестігі. "Қорқыт ата кітабы", "Оғыз наме", т.б. кітаптарда кездесетін қазақтың миф, ертегі, хикая, эпос жырларындағы сюжеттер.

ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы жыраулық поэзия мен фольклордың байланысы.

 

 

Фольклор мен әдебиет

Фольклор мен әдебиеттің бір-бірімен тектес, туыстастығы. Фольклордың әдебиетке, әдебиетгің фольклорға әсері. Өзара байланыс әдеби-фольклорлық процестердің түрлі деңгейінде түрлі сипатта болатындығы /халықтығы, идеясы, тақырыбы, жанры, сюжеті, мотиві, көркемдік бейнелеу құралдары мен тәсілдері, образ жүйесі, құрылысы, т.б. бойынша/.

Түркі халықтарына ортақ ежелгі әдебиеттегі /Ү-ХҮғғ/ фольклордың ролі. Мифтер, аңыз әңгімелер, халық өлеңдері, мақал-мәтелдердің түркі жазба ескерткіштерінен алатын орны. Олардың қолданылу себептері. Орхон-Енисей жазбаларыңдағы ерлік пафос пен эпостық жырлардың үндестігі. "Қорқыт ата кітабы", "Оғыз наме", т.б. кітаптарда кездесетін қазақтың миф, ертегі, хикая, эпос жырларындағы сюжеттер.

ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы жыраулық поэзия мен фольклордың байланысы.

15

 

Қазақ  фольклорының зерттелу тарихы

Көне дәуірдегі түркі жазба ескерткіштерінде кездесетін ауыз әдебиетінің нұсқалары, оларды пайдалану сипаты. Мақал-мәтелдердің, шешендік сөздердің, мысал әңгімелердің, тұрмыс-салт жырларының орта ғасырлық сөздіктер мен антологияларға, дастандарға, шежірелерге /"Лұғат ат-түрк" , "Кодекс куманикус"/ ену себептері.

Қазақ фольклоры туралы ғылымның ХҮШ ғасырда қалыптаса бастауы. Саяхатшылар мен зерттеушілер: П.Паллас. Н.Рьгжов, И.Гиоргидің қазақ фольклоры туралы тұжырымдары.

XIX ғасырдың бірінші жартысыңда қазақ фольклорының этнографиялық бағытта зерттелуі. Жинау, жариялау жұмыстары. Халықтың әдет-ғұрып, тұрмыс-тіршілігін жете білу үшін фолъклорлық материалдарға арқа сүйеу. Зерттеулердің жолжазба және сипаттама, таныстыру түрінде болуы.

Ш.Уалихановтың қазақ фольклорына жинау және зерттеудегі еңбектері. Жырау, жыршы, ақын, бақсы жайында, халық поэзиясының жанрлары мен түрлері туралы XIX ғасырдағы ғалымдардың пікірлері.

В.В.Радловтың, Г.Потаниннің, А.Васильевтің, т.б. зерттеушілердің қазақ фольклортану ғылымының дамуына қосқан үлестері. Батыс Европа мен Ресейдегі мифологиялық мектеп, оның қазақ фольклорын зерттеулерге қатысы. Г.Потанин - қазақ фольклорын жинаушы әрі зерттеуші. Оның еңбектеріндегі сюжет ауысу теориясының көрінісі. "Тарихи мектептің" қазақ фольклористикасындағы көрінісі. А.Құнанбаев пен Ы.Алтынсаринның ауыз әдебиетінің тәрбиелік мән-маңызын жоғары бағалауы, фольклор үлгілерінің оқулыққа енуі, жазба әдебиет жанрларын /өлең, көркем қарасөз, көсемсөз/ нәрлендіруі.

XX ғасырдың басындағы қазақ  фольклористикасы. Ә.Диваев пен М.Көпеевтің, А.Байтұрсыновтың, Ә.Бөкейхановтың ауыз әдебиеті нұсқаларын жинау, жариялау жұмыстары. XIX ғасыр мен XX ғасырдың басындағы қазақ фольююры туралы ғылымның Ресейдегі алдыңғы қатарлы ой-пікірлермен, түрлі әдеби-фольклорлық зерттеу мектептерімен сабақтас болуы.

 

 

 

Қазақ  фольклорының зерттелу тарихы

Көне дәуірдегі түркі жазба ескерткіштерінде кездесетін ауыз әдебиетінің нұсқалары, оларды пайдалану сипаты. Мақал-мәтелдердің, шешендік сөздердің, мысал әңгімелердің, тұрмыс-салт жырларының орта ғасырлық сөздіктер мен антологияларға, дастандарға, шежірелерге /"Лұғат ат-түрк" , "Кодекс куманикус"/ ену себептері.

Қазақ фольклоры туралы ғылымның ХҮШ ғасырда қалыптаса бастауы. Саяхатшылар мен зерттеушілер: П.Паллас. Н.Рьгжов, И.Гиоргидің қазақ фольклоры туралы тұжырымдары.

XIX ғасырдың бірінші жартысыңда қазақ фольклорының этнографиялық бағытта зерттелуі. Жинау, жариялау жұмыстары. Халықтың әдет-ғұрып, тұрмыс-тіршілігін жете білу үшін фолъклорлық материалдарға арқа сүйеу. Зерттеулердің жолжазба және сипаттама, таныстыру түрінде болуы.

Ш.Уалихановтың қазақ фольклорына жинау және зерттеудегі еңбектері. Жырау, жыршы, ақын, бақсы жайында, халық поэзиясының жанрлары мен түрлері туралы XIX ғасырдағы ғалымдардың пікірлері.

В.В.Радловтың, Г.Потаниннің, А.Васильевтің, т.б. зерттеушілердің қазақ фольклортану ғылымының дамуына қосқан үлестері. Батыс Европа мен Ресейдегі мифологиялық мектеп, оның қазақ фольклорын зерттеулерге қатысы. Г.Потанин - қазақ фольклорын жинаушы әрі зерттеуші. Оның еңбектеріндегі сюжет ауысу теориясының көрінісі. "Тарихи мектептің" қазақ фольклористикасындағы көрінісі. А.Құнанбаев пен Ы.Алтынсаринның ауыз әдебиетінің тәрбиелік мән-маңызын жоғары бағалауы, фольклор үлгілерінің оқулыққа енуі, жазба әдебиет жанрларын /өлең, көркем қарасөз, көсемсөз/ нәрлендіруі.

XX ғасырдың басындағы қазақ  фольклористикасы. Ә.Диваев пен М.Көпеевтің, А.Байтұрсыновтың, Ә.Бөкейхановтың ауыз әдебиеті нұсқаларын жинау, жариялау жұмыстары. XIX ғасыр мен XX ғасырдың басындағы қазақ фольююры туралы ғылымның Ресейдегі алдыңғы қатарлы ой-пікірлермен, түрлі әдеби-фольклорлық зерттеу мектептерімен сабақтас болуы.

 

 

 

2-Модуль бойынша қорытындысы

 

 

 

 

 

7.3.Оқытушының студенттермен жүргiзетiн практикалық

жұмысының (СРСП) күнтiзбелiк

Жоспары

 

Қазақ халық ауыз әдебиетi пәнi бойынша практик.-семин.сағаты – 30

 

N

Мерзiмi

Студенттердiң өз бетiнше практикалық жұмысының тақырыбы

Бақылау түрi

 

 

Әдебиеттер тiзiмi

1

2

3

4

5

 

 

1-Модуль

 

 

1

05.09.08

Фольклор туралы жалпы түсiнiк. Басқа пәндермен байланысы.

Н.Назарбаевтың "Халық мұрасы" бағдарламасы.

Қазақ ауыз әдебиетi жинал және жинаушылар. В.В.Радлов қазақ халық ауыз әдебиетiн жинаушы ғалым.

Конспект

М.Ғабдуллин. Қазақтың халық-ауыз әдебиетi. а.:Мектеп 2000.

Қазақстан Республикасы президентiнiң жарлығы. -Астана, 2004.

М.Ғабдуллин. Оқулық.- 17-18 б. Қазақ Кеңес энциклопедиясы Р әрпi.- 38-39 б.

2

12.09.08

Ә.Диваев (1856-1932жж) өмiрi мен шығармашылығы: Қазақ ауыз әдебиетiнiң зерттелуi.

Қазақтың тұрмыс-салтына байланысты шығармалар: Төрт-түлiк мал шаруашылығына байланыс.

Аңшылық жайындағы өлең-жырлар. Наурыз туралы өлеңдер.

Конспект

ауызша

Ә.Диваев. тарту. Қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерi-А.,1989.- 3-18 б.

Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы.-А., 2003.- 19 б.

Ғажайып бау. Қазақ балалар фольлкоры. А., 1987.- 16-78 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.- 17-18 б.

Ертегiлер. Аңшылық жайындағы ертегiлер.-А., 1964. -28-36 б.

3

19.09.08

Наурыз туралы өлеңдер. Ұлыстық ұлы күнi.

Бесiк жыры. Бесiк жырын айтатындар кiмдер? Жаңылтпаш

Конспект сюжетiн ауызша айту

Ғажайып бау. Қазақ балалар фольлкоры. -А., 1987.- 40-56.

М.Ғабдуллин. Оқулық.- 48-50 б.

Уақатов Б. Қазақтың тұрмыс-салт жырларының типологиясы. -А., 1983.-22-48 б.

4

03.10.08

Екi жаңылтпашты жаттап айту.

Өтiрiк өлеңдер. Жиналуы, зерттелу мәселелерi.

Үйлену салтына бапйланысты ән-өлең, мақамдар.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Б.Шалабаев. Қазақ әдебиетiнiң тарихы. 1том. -А. 1948.- 3-86б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.- 50-53 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-52-53 б. .

Уақатов Б. Қазақтың тұрмыс-салт жырларының типологиясы. -А. 1983.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

Б.Уақатов. Монография А.1983. 97-106 б.

5

03.10.08

Дiни ұғымдарға байланысты туған шығармалар.

Бәдiк-тұрмыс-салт өлеңдерiнiң бiр түрi. Арбау, бақсы-сарыны.

Бақсы сарыны. Қазақтың дiни салтқа байл-өлеңдер.

Конспект

ауызша

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67.

Б.Уақатов. Монография -А.,1983.- 97-106 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.2000. - 51-67 б.

Б.Уақатов. Монография А.2983. 12-46 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.2000.- 66-68.

С.Садырбеков. Фольклор-эстетика. Монография. –А.,1967. -12-46 б.

 

 

 

 

 

1

2

3

4

5

6

10.10.08

Дiни-салтқа байланысты ән-өлең, қисса, терме толғаулар.

Дiни салтқа байл. Жарамазан, қиссалар көңiл-күйге байл. Шығармалар.

Көңiл-күйге байл. Ґән-өлең естiрту, көңiл айту

Конспект сюжетiн ауызша айту

Қ.Саттаров. Ғылыми мақалалар. (Дiни қиссалар) . М.Ғабдуллин. Оқулық.2000.- 51-67 б.

Қ.Саттаров. Қазақтың терiс өлеңi. - Т., 1996. - 3-64 б.

 М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.- 51-67 б.

Қ.Саттаров. Қазақтың терiс өлеңi. - Т., 1996. - 3-64 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.2000. - 51-67 б.

7

10.10.08

Жылау, жоқтау. Қобыланды батыр жырын жоқтау үлгiсi.

Мақал-мәтелдер. Жиналу, зерттеу мәселелерi

Конспект

ауызша

Қ.Саттаров. Ғылыми мақалалар. (Дiни қиссалар)  М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.- 51-67 б.

Ақылдың көзi жинаған, құрастырған Қ.Саттаров. -А., 1993.- 3-56б

8

17.10.08

Жұмбақтар. жиналуы, зерттелуi.

Конспект

ауызша

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

Қазақтың  халық жұмбақтары. 1987.- 3-56

9

17.10.08

Ертегiлер. Оның жиналу, зерттелу мәселелерi. Ертегiлердiң көп томдық Аңыз-әңгiмелер. Алдар көсе, Қожнасыр, Жиренше, Асан қайғы.

Конспект сюжетiн ауызша айту

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

Ертегiлер. Көптомдық.

С.Қасқабасов. Халық прозасы. -А., 1984.-. 3-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.- 142-151 б.

10

24.10.08

Батырлар жыры. жиналуы мен зерттелуi мәселелерi.

Алпамыс батыр жырының жиналуы мен зерттелуi. Неiгзгi кейiпкерлер.

Конспект сюжетiн ауызша айту

М.Ғабдуллин, Т.Сыдықов. Батырлар жыры -А. 1976.- 42-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

М.Ғабдуллин, Т.Сыдықов. Батырлар жыры.- А., 1976. - 42-58 б.

 

 

1-Модуль қорытынды

 

 

 

 

2-Модуль.

 

 

11

24.10.08

Қобыланды батыр жырының  зерттелу мәселелерi. Қобыланды батыр бейнесiн баяндап айт т.б.

Ноғайлы дәуiрiндегi батырлар. Ер Тарғын жырының қоғамдық мәнi. Неiгзi кейiпкерлер

Конспект сюжетiн ауызша айту

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.2000.-186-227 б.

 

 

12

31.10.08

Қамбар батыр жырындағы халыққа қамқор болу, ел қорғау мәселелерi.

Қырымның қырық батыры деп аталатын циклдi жыр үлгiсi. Қарасай, Қазы хан Әдiл, Орақ, Мамай  бейнелерi.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Қамбар батыр жырының мәтiнi. -А., 1956.- 3-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.2000.-186-227 б.

Батырлар жыры.- А.,1987.- 53-104 б.

Қазақ совет энциклопедиясы Қ-әрпiнде. - А., 1986.-.64 б.

13

31.10.08

Ер Едiге жырының тарихилығы Генетикалық шығу тегiне байланысты аңыз-әңгiмелер.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Батырлар жыры. - А., 1987.

С.Дәуiтовтiң соңғы сөз мақаласы Едiге батыр эпосы. -А., 1991. -58-101 б.

14

07.11.08

Шора батыр эпосының жиналу, зерттелу мәселелерi.

Қазақтың қырық қыз эпосының жырлану, зерттелу мәселелерi.

Арқалық батыр жырының тарихи жыр үлгiсi екендiгi. О баста адам атына байланысты аңызға ұласуы Сұраншы батыр. Көроғлы эпосы.

Романдық эпостар-роман жүгiн көтере алатын туынды Қозы Көрпеш-Баян сұлу жырының сюжетi

Конспект

ауызша

Шора батыр эпос.- А., 1993.- 3-154 б.

А.Мамыт. Шора батыр ғылыми-зерттеу еңбектерi.

Қабыл Мақсетов. Қара-калпакский героический эпос. Т.,1976.-58 б.

Жамбыл. Сұраншы батыр. - А., 1946.-3-42 б.

Батырлар жыры. -А., 1954.. III том. - 3-347 б.

Көроғлы. Жамбыл нұсқасы. М.Ғабдулин. Оқулық. Қозы Көрпеш-Баян сұлу нұсқалары.

 

15

07.11.08

Қорытынды

Батырлар жырының циквилизациясы. Қырық батыр жырының циквилизациясы.

Конспект

ауызша

Қорытынды.

 

 

2-Модуль қорытындысы.

 

 

 

 

 

7.3. Сабаққа дайындау үшiн материалдарды меңгеруге

арналган СӨЖ тапсырмалары

 

N

Лекция

(тақырыбы)

СӨЖ тапсырмалары

Тапсырманың мақсаты мен мазмұны

Ұсынылатын әдебиеттер

Бақылау түрi

 

 

Тапсыра-тын уақыт, ауд.

1

2

3

4

5

6

7

 

 

1-модуль.

 

 

 

 

1

Фольклор туралы түсiнiк

Фольклор туралы жалпы түсiнiк. Басқа пәндермен байланысы

Ауыз әдебиетi туралы түсiнiк алады.

М.ªабдуллин. Қазақтың халық-ауыз әдебиетi. -а.: Мектеп 2000.

Конспект

 

2

ауыз әдебиетiнiң жиналуы.

Н.Назарбаевтың "Халық мұрасы" бағдарламасы

Ауыз әдебиетiн жинау-рухани Мұраға ұластырады.

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасы президентiнiң жарлығы. -Астана, 2004.

Конспект

 

1

2

3

4

5

6

7

3

 

Ауыз әдебиетiн жинаушы зерттеушi ғалымдар

Қазақ ауыз әдебиетi жинал және жинаушылар. В.В.Радлов қазақ халық ауыз әдебие-тiн жинаушы ғалым.

Ә.Диваев (1856-1932 жж.) өмiрi мен шығармашылығы: Қазақ ауыз әдебиетiнiң зерттелуi

Ауыз әдебиетiн жинаудың өзi мақсатты мұраға жеткiзедi.

М.Ғабдуллин. Оқулық. - 17-18 б.

Қазақ Кеңес энциклопедиясы Р әрпi.- 38-39 б.

Ә.Диваев. тарту. Қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерi.- А., 1989. 3-18 б.

Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы. -А., 2003. 19б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Конспект

ауызша

 

4

Тұрмыс салт ән- өлеңдерi

 

 

Қазақтың тұрмыс-салтына байланысты шығармалар: Төрт-түлiк мал шаруашылығына байланыс

Аңшылық жайындағы өлең-жырлар. Наурыз туралы өлеңдер

Наурыз туралы өлеңдер. Ұлыстық ұлы күнi

Бесiк жыры. Бесiк жырын айтатындар кiмдер? Жаңылтпаш

Тұрмыс- салт ән- өлеңдерi халықтың бар болмысын танытады.

Ғажайып бау. Қазақ балалар фольлкоры. - А., 1987.- 16-78 б. М.

Ғабдуллин. Оқулық. 17-18 б.

Қазақ Ертегiлер. Аңшылық жайындағы ертегiлер.-А., 1964. 28-36б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.- 17-18 б.

Ғажайып бау. Қазақ балалар фольлкоры.- А., 1987, 40-56. М.Ғабдуллин. Оқулық. 48-50 б.

Уақатов Б. Қазақтың тұрмыс-салт жырларының типологиясы. -А., 1983. -22-48 б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Конспект

ауызша

 

 

5

Жаңылт-паштар

Екi жаңылтпашты жаттап айту

Тiл ұстарту өнерi

Б.Шалабаев. Қазақ әдебиетiнiң тарихы. 1том. -А., 1948. -3-86 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 50-53 б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

 

6

Өтiрiк өлеңдер

Өтiрiк өлеңдер. Жиналуы, зерттелу мәселелерi

Баланың ойын дамытады.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 52-53 б. 2000.

Уақатов Б. Қазақтың тұрмыс-салт жырларының типологиясы. -А. 1983.

Конспект

ауызша

 

7

Үйшi салт өлеңдерi

Үйлену салтына байланысты ән-өлең, мақалдар

²й-ішi салт өлеңдерi тұрмыс салт өлеңдерiнiң шығу тегiн аңғартады.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-51-67 б.

Б.Уақатов. Монография А.1983.- 97-106 б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

 

8

Дiни ұғым-дарға бай-ланысты туған шы-ғармалар.

Дiни ұғымдарға байланысты туған шығармалар

Фольклор және дiн шығарма-шылдық өнер

М.Ғабдуллин. Оқулық. 51-67 б. 2000.

Б.Уақатов. Монография -А.,1983. -97-106 б.

Конспект

ауызша

 

 

 

1-Модуль  қорытынды

 

 

 

 

 

 

2-Модуль.

 

 

 

 

9

Бәдiк

Бәдiк-тұрмыс-салт өлеңдерiнiң бiр түрi. Арбау, бақсы-сарыны

 

Фольклор және дiн шығар-Машылдық өнер

М.Ғабдуллин. Оқулық. 51-67 б. 2000.

Б.Уақатов. Монография А.2983. 12-46б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

 

10

 

Бақсы сарыны

Бақсы сарыны. Қазақтың дiни салтқа байл-өлеңдер.

Дiни-салтқа байланысты ән-өлең, қисса, терме толғаулар

Дiни салтқа байл. Жарамазан, қиссалар көңiл-күйге байл. Шығармалар.

Фольклор және дiн шығармашыл-дық өнер

М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.-66-68.

С.Садырбеков. Фолклор-эстетика. Монография. – А., 1967. -12-46 б.

Қ.Саттаров. Ғылыми мақалалар. (Дiни қиссалар) М.Ғабдуллин. Оқулық.2000. - 51-67 б.

Қ.Саттаров. Қазақтың терiс өлеңi. -Т., 1996. - 3-64б. М.Ғабдуллин. Оқулық. 2000.- 51-67 б.

Конспект

ауызша

Конспект сюжетiн ауызша айту

Конспект

ауызша

 

11

 

Көңiл күйге байланысты туған шығарма-лар

Көңiл-күйге байл. Ґән-өлең естiрту, көңiл айту.

Жылау, жоқтау. Қобыланды батыр жырын жоқтау үлгiсi

ПсихОлОгиялық көңiл-күйдi бiлдiредi.

Қ.Саттаров. Қазақтың терiс өлеңi.- Т., 1996. 3-64 б. М.Ғабдуллин. Оқулық. - 51-67 б. 2000.

Қ.Саттаров. Ғылыми мақалалар. (Дiни қиссалар) М.Ғабдуллин. Оқулық. 51-67 б. 2000.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Конспект

ауызша

 

12

Мақал - мәтелдер.

Жұмбақтар.

Мақал-мәтелдер. Жиналу, зерттеу мәселелерi.

Жұмбақтар. жиналуы, зерттелуi

ақыл нақыл сөздер халықтың болашағын болжатады.

Жұмбақ айтылуы мен жиналуы жағынан халық мұрасы бола алады.

М.Ғабдуллин. Оқулық. - 51-67 б. 2000.

Ақылдың көзi жинаған, құрастырған Қ.Саттаров. - А. 1993.- 3-56 б.

Қазақтың халық жұмбақтары. Т. 1987. - 3-56.

Конспект сюжетiн ауызша айту

 

1

2

3

4

5

6

7

13

 

Қазақ ертегiлерi

Ертегiлер. Оның жиналу, зерттелу мәселелерi.

Ертегiлердiң көп томдық Аңыз-әңгiмелер. Алдар көсе, Қожанасыр, Жиренше, Асан қайғы.

 

Қазақ ертегiлерi өмiрдiң шын болмысын бейнелейдi

М.Ғабдуллин. Оқулық. - 51-67 б. 2000.

Ертегiлер. Көптомдық.

С.Қасқабасов. Халық прозасы. - А. 1984. -3-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 142-151 б. 2000.

Конспект сюжетiн ауызша айту.

Конспект

ауызша

 

14

 

Батырлар жыры

Батырлар жыры. жиналуы мен зерттелуi мәселелерi

Алпамыс батыр жырының жиналуы мен зерттелуi. Неiгзгi кейiпкерлер.

Қобыланды батыр жырының  зерттелу мәселелерi. Қобыланды батыр бейнесiн баяндап айт т.б.

Ноғайлы дәуiрiндегi батырлар. Ер Тарғын жырының қоғамдық мәнi. Неiгзi кейiпкерлер

Қамбар батыр жырындағы халыққа қамқор болу, ел қорғау мәселелерi

Қырымның қырық батыры деп аталатын циклдi жыр үлгiсi.

 Қарасай, Қазы хан Әдiл, Орақ, Мамай  бейнелерi

Ер Едiге жырының тарихилығы Генетикалық шығу тегiне бйланысты аңыз-әңгiмелер

Шора батыр эпосының жиналу, зерттелу мәселелерi

Қазақтың қырық қаз эпосының жырлану, зерттелу мәселелерi

Арқалық батыр жырының тарихи жыр үлгiсi екендiгi. О баста адам атына байланысты аңызға ұласуы Сұраншы батыр. Көроғлы эпосы

Батырлар жыры қазақтың өткен өмiрiнiң тарихы, бар болмысы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

СӨЖ конспект жасау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Конспект баяндама

СӨЖ

М.Ғабдуллин, Т.Сыдықов. Батырлар жыры. -А., 1976. -42-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 51-67 б. 2000.

М.Ғабдуллин, Т.Сыдықов. Батырлар жыры. -А., 1976. 42-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық. 51-67 б. 2000.

М.Ғабдуллин. Оқулық.186-227б.2000ж

Қамбар батыр жырының мәтiнi. -А., 1956. 3-58 б.

М.Ғабдуллин. Оқулық.186-227б. 2000.

Батырлар жыры. -А.,1987.-53-104 б. Қазақ совет энциклопедиясы Қ-әрпiнде. - А., 1986.-64б.

Батырлар жыры А. 1987ж. С.Дәуiтовтiң соңғы сөз мақаласы Едiге батыр эпосы. -А., 1991.- 58-101б.

Шора батыр эпос. -А., 1993.- 3-154б.

А.Мамыт. Шора батыр ғылыми-зерттеу еңбектерi

Қабыл Мақсетов. Қара-калпакский героический. Эпос. -Т.,1976. -58 б.

Жамбыл. Сұраншы батыр. -А., 1946.- 3-42 б. Батырлар жыры.- А., 1954. III том. -3-347 б.

Конспект сюжетiн ауызша айту

Конспект

ауызша

 

 

15

Романдық эпостар

Романдық эпостар-роман жүгiн көтере алатын туынды Қозы Көрпеш-Баян сұлу жырының сюжетi

Романдық эпостар роман жүгiн көтере алатын көркем туынды.

Көроғлы. Жамбыл нұсқасы. М.Ғабдулин. Оқулық. Қозы Көрпеш-Баян сұлу нұсқалары

Конспект сюжетiн ауызша айту

 

 

 

2-Модуль  қорытындысы

 

 

 

 

 

 

 

Студенттiң өзiндiк жұмыстарын ұйымдастыруға арналған

әдiстемелiк нұскаулар (окытушылар таңдауы)

 

СӨЖ - такырыптарына немесе тарауларына:

1.Тақырыпта немесе тарауында кездесетiн аныктамаларды айқындау, қыскаша (0,5 беттен аспайтын) эссе жазу.

2.Тақырып бойынша әдебиеттерден, интернеттен алынған материалдар негiзiнде қыскаша түсiнiктеме жазу (1-2 бет).

3.  Глоссарий жазу - ұғымдар мен терминдер аныктамасын түсiндiрiп жазу.

4.  Презентация – таңдаған тақырыбы бойынша студенттiң өз ойын – пiкiрiн дүниетануын бiлдiруi және оны қорғауы. Презентация тақырыпты қалай, айқындауы, ашуы, қызықтыруымен бағаланады (8-10 минут).

5.  Iскерлiк ойын -Болашак мамандығына қажеттi дағдыларды қалыптастыру мақсатында   келешек   мамандығында   аткаратын   жұмыстарын   ойын ретiнде белгiлi рольде, топта ойнау (алдын-ала дайындалу керек).

6.  Айқындап жағдайды үйрену накты жағдайларда койылатын сұрактарға өз ойынша жауап беру немесе жауаптарды өзiнше жобалау.

7.  Топтық жоба 4-5 студенттен құралған топтар, оқу материалы бойынша оқу жобаларын жасап, оларды қорғайды. КТК   (КВН) түрiнде өткiзуге болады.

Жеке жоба    маңызды және өте қызық ғылыми зерттеулер нәтижелерi, жәтiстiктердi қамтитын баяндамалар бiлiм деңгейi жоғары студенттер ұсынысы бойынша такырыпка сәйкес жасалады.

Тақырып бойынша өзiн-өзi тексеру сұрактарына ауызша жауап беру (10- 15 минут). Жауаптар тақырып қалай ашылғандығына (айкындағанына) және баскаларды калай кызыктырғанына байланысты бағаланады.

10. Жазба жұмыстары. Модуль бойынша рейтинг бақылау сұрактарына жазба түрде жауап жазу.

11. Тесттер тақырып соңында студенттердiң бiлiм деңгейiн аныктау үшiн 5 минутта өткiзiлетiн тест сұрақтары.

12. Рефераттар мен баяндамалар. Студент немесе студенттер таңдауы бойынша пән    тараулары тақырыптарын оқып үйренiп, талдау жасап, өзiнше қорытындысын шығару.

13.Пiкiр студенттер бiр-бiрлерiнiң рефераттарын талдау жасап, өз пiкiрлерiн жазуы.

14.Есеп шығару әрбiр студенттiң есептеу сызба жұмыстары, типтiк есептерi есептеу жобалау жұмыстары жазба түрде тапсырылады.

15.Есептер құрастыру лекциялық такырыпқа есептер ойлап тауып оларды шығарып жазба түрде тапсыру.

Студенттердiң бiлiм деңгейiне байланысты тапсырмаларды жеңiлдету немесе күрделi ету жоспарлану қажет. Мәселен, барлық студенттерге кейстi талдау тапсырылса, дайындығы жоғары (1 немесе 2) студентке кейс жазуды тапсыруға болады.

Барлык СӨЖ тапсырмалары уақытылы тапсырылуы қажет; уақытында тапсырылмаган   тапсырмалар   төмендетiп   бағаланады (әрбiр тапсырмадан кешiккен күнiне 0,1 балл алып тастау). СӨЖ ұйымдастыру үшiн:

-     СӨЖ тапсырмаларын семестр басында студентке беру;

-     Ағымды және межелi бақылау түрлерiн дайындау;

-     СӨЖ консультациясының уақытын белгiлеу.

Студенттерден

а)    СӨЖ тапсырмасын уақытылы орындауды;

б)    белгiленген уақытта тапсыруды;

в)    СӨЖ-ге үлкен жауапкершiлiкпен қарауды талап ету қажет.

СӨЖ-дi iске асыруға арналған жоғарыда ұсыныстар мен интерактивтi әдiстердi колдану арқылы студенттердiн бiлiм деңгейiн көтеруге болады. Интерактивтi әдiстер студенттiң:

- Тыңдау және өзара қарым-катынасын;

Басқаға жанашырлык таныту, жанкүйерлiк қабiлетiн дамьпуды;

- Көзкарасын дамытуды және түсiнудi;

Белгiсiз сұрактарға жауап тауып, белгiлi мәселелердi шешудi;

-     Аналитикалық ойлау және өз ойын талқылауды қалыптастырады.



 

8. Ұсынылған әдебиттер:

8.1. Негiзгi әдебиеттер:

1.        М.Ғабдуллин Қазақтың халық ауыз әдебиеті. Окулық.-Алматы:Мектеп, 2001.-3-8 бб.

2.        М.Ғабдуллин Қазақ халқының ауыз әдебиеті. Хрестоматия.-Алматы:Мектеп, 1971.-3-24 бб.

3.        Ч.Валиханов Собрание соч.В 5-ти томах.-Т.1.-А., 1961.-390 б.

4.        С.Сәйфуллин шығармалары. 4 том.-Ал., 1962.- 379 б.

5.        Б.Уақытов Қазақтың тұрмыс-салт жырларының типологиясы.-А., 1983.-3-56 бб.

6.        Ш.Уалиханов Мақалалары хаттары.-3-86 бб.

7.        Турсунов Е. Возникновение баксы, акынов и серий и жырау.-Астана.-3-94 с.

8.        В.В.Радлов История турецко-конгольских народов.-Ташкент, 1928.-с.3-106.

9.        Ақылдың көзі. Жинаған және құрастырған Қ.Саттаров.-А., 1993.-3-86 бб.

10.     Мақал-мәтелдер.-А., 1998.-3-186 бб.

11.     Жұмбақтар.-А.:Мектеп,1954.-3-84 бб.

12.     Қазақтың халық жұмақтары. Ел аузынан жинаған, құрастырып баспаға дайындаған Қ.Саттаров.-Ташкент, 1987.-3-88 бб.

13.     С.Қасқабасов Қазақ халық прозасы.-А.:Ғалым, 1984.-3-96 бб.

14.     М.Әуезов Ертегілер-кітапта. Ертегілер алғы сөз орнына.-А., 1954.-3-18 бб.

 

8.2. Қосымша әдебиеттер:

9.        Келiмбетов Н. Шығыстың классикалық поэзиясы және қазақ әдебиетi.- А., 1962.

10.     Сүйiншәлиев Õ. Қазақ әдебиетiнiң қалыптасу кезеңдерi. А., 1967.

11.  Ақынжанов М. Қазактыi тегi туралы. Зерттеу.- А., 1962.

12.    Албани Б.Қ. Тарихи таным. -А., 1994.

13.    Әбiлғазы. Түрiк шежiресi./ауд. Әбiлқасымов Б. -А., 1992.

14.    Бердiбаев Р. Кәусар бұлак. Зерттеу.- А., 1989.

15.    Келiмбетов Н. Тарихи шежiрелердi әдебиет сабағында оқыту туралы. -А., 1973.

16.    Қыраубаева А. ªасырлар мұрасы. Зерттеу. -А., 1988.

17.    Өмiрәлиев Қ. ХV-ХIХ ғ.ғ. қазақ поэзиясының тiлi. -А.,1987.

18.    Жұмалиев Қ. Қазак эпосы мен әдебиетi тарихының мәселелерi.- А., 1973.

19.    Ескi түркi жазба ескерткiштерi туралы зерттеулер./жинақ/ -А., 1983.

20.    Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш/шығармалары/.-А., 1989.

21.    Қоңыратбаев Ә., Қоңыратбаев Т. Көне мәдени жазбалары.- А., 1991.

22.    Қазақтың көне тарихы. Зерттеу . -А., 1993.

23.    Жолдасбеков М. Асыл арналар.- А., 1986.

24.    Жұбанов А. ªасырлар пернесi. -А., 1976.

 

9. Баға қою саясаты

Принциптерi:

-   Субьективтiк

-     Айкындығы

-     Жоғары диференциациялану

Мұнда:

9.1. Жұмыстарды бағалау ережесi:

• Бал бiлiмдi бағалау графигiне сәйкес қойылады

•    1 балл, практикалық сабақтарға белсендi қатысқан және сабақ жiбермеген студенттерге қосылады.

•    Сабаққа қатыспаған, өз мерзiмiнде СӨЖ тапсырмаған студенттерге жоғары балл қойылмайды.

 

9.2. Емтихан бағалары:

            Минимум 20-балл

            Максимум 40-балл

       Емтихан бағасы ағымды рейтинг негiзiнде қойылады.

 

9.3. Қортынды баға:

50-74 балл – канағаттандырарлык

75-89 балл -   жақсы

90-100 балл - өте жақсы

 

9.4. Студент білімін бақылау кестесі

 

 9.4 Білімді бақылау кестесі:

 

Айлар

Қыркүйек

Қазан

Қараша

Желтоқсан

Күндер

1-6

8-13

15-20

22-27

29-4

6-11

13-18

20-25

27-1

3-8

10-15

17-22

24-29

1-6

8-13

Апта саны

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

Кіріспе бақылау (макс/мин)

3/2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Лекции

(макс/мин)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Практикалық немесе семинар сабақ

(макс/мин)

 

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

1/05

2/1

1/0,5

2/1

1,05

2/1

1,05

1/0,5

СӨЖ

(макс/мин)

 

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

1,05

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

2/1

 

Шекаралық бақылау

(макс/мин)

 

 

 

 

 

 

3/1

 

 

 

 

 

 

3/1

3/2

Жалпы  балл

(макс/мин)

3/2

7/4

11/6

15/8

19/10

23/12

30/15

32/16

36/18

39/19,5

43/21,5

46/23

50/25

56/27,5

60/30

Қорытынды бақылау баллы(макс/мин)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40/20

 

 

100/50

 

 

10. Курс саясаты

 

1.        Сабаққа кешiкпеу.

2.        Сабақтан себепсiз қалмау, ауырып қалған жағдайда анықтама алып келу.

3.        Сабаққа iскерлiк киiм үлгiсiнде келу.

4.        Сабақ үстiнде сөйлеспеу, газет оқымау, ұялы телеôонды өшiру.

5.        Қатыспаған сабақтар тақырыбын бойынша оқытушы ұсынған консультацияда қайта тапсыру қажет.

6.        Тапсырмалар орындалмаған жағдайда қорытынды балл төмендетiледi.

7.        Сабақтарға үзбей қатысу.

8.        Оқу процесiне белсендi қатысу.

9.        Үй тапсырмаларын орындауға тырысу. (еңбек қорлықты қалыптастыру).

10.     Курстастары мен оқытушыларға адал, ашық төзiмдi сыйластық қарым-қатынаста болу.

11.     Сабактарды тыңдап тақырыпты талқылауда белсендiлiк таныту

12.     Ұжыммен жұмыс жасауға дағдылану және ұяң студенттердiң пiкiрталаска қатысуын қалыптастыруға атсалысу.

13.     Өз мойнына жүктелген тапсырмалар мен мiндеттердi дер кезiнде жауапкершiлiкпен ұкыпты орындау.

14.     Оқу бөлмелерiнде темекi тартпау.

15.     Сабаққа алкогольды iшiмдiктер iшiп келмеу.

 

11. Әдеп пен академиялық мiнез-құлық саясаты.

Академиялық мiнез-құлық саясаты мен әдеп, университеттiң iшкi ережесiне, студенттiң әдеп кодексiне негiзделген:

-Оқытушылармен, қызметкерлермен және жолдастарымен (студенттермен) сыпайы қарым-қатынаста болу.

-    Университет, факультет тарабынан өткiзiлетiн тәрбие iс шараларына қатысу

-    Университетте мәдениеттiлiк сақтау

- Корпустарда, аудиторияларда тазалык сақтау.

 

Консультанттық жұмыс iстеудегi борышты мiндетi

-           Университетте    консультант    студенттердi    академиялық    оқуға қызықтырады;

-           Консультант    факультетте    оқу-әдiстемелiк    комиссия    мүшесi
болуы тиiс;

-           Жетекшi   барлық   информациялық   хабарды   оқу   ұйымдастыру жұмысы бойынша факультет көлемiнде хабарлап, жеткiзiп отыруы тиiс;

-           Жетекшi ғалым жыл бойына академиялық кеңес берiп, студентпен
үздiксiз байланыста болады;

-           Жетекшi   кеңесшi   студенттердiң   жеке  жұмыс   жоспарын   және
мамандық бойынша бағыт, бағдар көрсетедi;

-           Кеңесшi деканаттың комиссиясына қатысып, студенттiң үлгiрiмi
жөнiндегi барлық мәселелерден хабары болуы тиiс;

-           Кеңесшi мамандық бойынша бағыт, бағдары толық бiлiп отыруы
қажет;

-           Кеңесшi студенттердiң өз мамандығы бойынша оқулықтар мен
көмекшi құралдарының жеткiлiктi болуын қадағалау;

-           ªылыми   жетекшi   өзi   жетекшiлiк   ететiн   студенттердi   барлық
пәндер   бойынша  бағылап  отыруға  хұқығы   бар.  Академиялық
рейтинг-бақылау жүйесiне қатысуы мүмкiн.

        Ректораттық,    оқу    бөлiмiнiң    тексеру    комиссиясының    тексеру комиссиясына қатысуға правосы бар;

-       ªылыми  жетекшi - тьютор   министерствоның  кредиттi  технология бойынша жылына бiр, екi рет бiлiм жетiлдiру мәселесiмен ғылыми сапарға жiберiп отыруы тиiс.